Na een intensieve periode van stakingen en dreigende acties hebben de sociale partners recentelijk een onderbreking van de acties aangekondigd. In het Catshuis bevestigden vakbondsvoorlichters dat de protesten voorlopig zijn gepauzeerd, waarna een nieuw gesprek over een sociaal akkoord is ingepland. Premier Jetten stelde dat dit gesprek als een eerste stap moet worden gezien, waarin zelfs ruimte was voor een lach, aldus de aanwezigen. De sfeer werd door zowel FNV-voorzitter Spekman als VNO-NCW-voorzitter Van Oostrom als constructief omschreven, terwijl iedereen de urgentie van voortgezette besprekingen onderstreepte.
Terugblik op de recente acties en de onderbreking
Vanaf eind mei hadden de vakbonden het contact met het kabinet stopgezet, nadat duidelijk werd dat de voorgestelde bezuinigingen op de sociale zekerheid – met name een versnelde verhoging van de AOW-leeftijd en versoberingen in de WW– en WIA-regelingen – niet zouden worden opgegeven. De eerdere poging tot een Catshuis-overleg in mei leverde geen meerhoudbare overeenkomst op, waardoor de bonden hun acties aankondigden totdat de gevraagde 6 miljard euro besparingen werden teruggetrokken. De overheid heeft later het AOW-plan geschrapt, maar de eisen van de vakbonden om alle bezuinigingen te annuleren bleven staan. Sinds een paar weken is de spanning echter afgenomen: “De onderhandelingen moeten nog echt moeten starten”, benadrukte premier Jetten, en de acties zijn opgeheven in afwachting van de komende gesprekken.
Het startgesprek op 7 oktober in het Catshuis
Op 7 oktober zal de tafel rond het Catshuis in Den Haag weer volzitten. De uitnodiging is gericht aan zes maatschappelijke organisaties: VNO-NCW, MKB NL, LTO, FNV, CNV en VCP. Aan de kant van de regering nemen premier Jetten en de drie meest betrokken ministers deel – Vijlbrief (Sociale Zaken), Aartsen (Werk en Participatie) en Herbert (Economische Zaken). De vakbonden FNV en CNV hebben hun komst bevestigd, waardoor het waarschijnlijk ook de overige partners aantrekt. In een eerste gesprek wil de regering een aantal afspraken vóór het voorjaar bereikt hebben, zodat er een duidelijk kader ontstaat voor de verdere onderhandelingen.
Kernpunten die nu op tafel liggen
De agenda voor het overleg bevat meerdere dossiers die reeds in eerdere kaders zijn geïdentificeerd. Het zwaarste onderdeel is de hervorming van de WIA – de Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen – waarbij jaarlijks circa 60 000 mensen in de regeling instromen, vaak jongeren en vrouwen met psychische klachten. Het kabinet en de sociale partners streven naar een terugdringing van deze instroom, een eenvoudiger uitvoerbaar systeem en betere perspectieven op werk. Minister Vijlbrief heeft nadrukkelijk aangegeven dat preventie van psychisch verzuim een prioriteit is.
Preventie van langdurig ziekteverzuim
Een tweede speerpunt is het voorkomen dat mensen na langdurige ziekte in de WIA belanden. De vakbonden benadrukken in een gezamenlijk persbericht: “We moeten niet wachten tot mensen langdurig uitvallen, maar dat voorkomen”. Samen met werkgevers wil het kabinet zorgen voor snellere terugkeer naar betaald werk en meer begeleiding in de eerste twee ziektejaren.
Loondoorbetaling bij ziekte en re-integratie
Voor werkgevers – vooral de kleine – vormt loondoorbetaling bij ziekte een financiële last. In de voorbereiding van de gesprekken wordt gekeken naar een wetsvoorstel dat meer zekerheid moet bieden bij de RIV-toets, zodat werkgevers die het advies van de bedrijfsarts opvolgen minder risico lopen. Daarnaast is er discussie over de medisch-inhoudelijke UWV-toets bij de beoordeling van re-integratie-inspanningen, waar FNV, CNV en VCP zich tegen verzetten.
Van werk naar werk en scholing
Minister Vijlbrief streeft naar een “ontslagvrije samenleving”, waarbij werknemers direct van de ene naar de andere baan kunnen gaan zonder eerst een periode van werkloosheid door te maken. Het WW-pakket, dat eerder een maximale looptijd van één jaar kende, staat niet langer als vaststaand punt op de agenda, waardoor de partners zelf mogelijke alternatieven kunnen aandragen, gekoppeld aan scholing en duurzame inzetbaarheid.
Financiering en budgettaire impact
Hoewel de eerder geplande bezuinigingen op de werknemersverzekeringen van de tafel zijn gehaald, blijft de financieringsvraag bestaan. De Horecabranche werkt samen met VNO-NCW en MKB-NL aan voorstellen. De vakbonden wijzen op “overvolle verzekeringspotten” met meer dan €60 miljard voor WW en WIA wat volgens hen te hoog is in verhouding tot de premiedoorvoer naar werknemers. Indien het toekomstige sociaal akkoord geen besparingen oplevert, waarschuwt premier Jetten dat de resterende kosten in het voorjaar mogelijk op andere ministeries zullen vallen, waarbij vooral het onderwijsbudget geraakt zou kunnen worden.
