Naar inhoud
17 november 2026

Eerste sinterklaasrijm van de 17e eeuw nu te zien

Het oudste sinterklaasgedicht, bijna 380 jaar oud, duikt op in het Gelders Archief en onthult de vroegste grapjes en rijmstrijd.

Eerste sinterklaasrijm van de 17e eeuw nu te zien

In de studieruimte van het Gelders Archief in Arnhem hangt nu een document dat het sinterklaasgedicht in Nederland een stuk verder terugvoert. Het handschrift werd door onderzoeker Johan Oosterman van de Radboud Universiteit Nijmegen ontdekt terwijl hij uitsluitend op zoek was naar vriendenboekjes van adellijke dames. Tussen de bladzijden vond hij twee versies van een gedicht dat duidelijk naar de goedheiligman verwees.

De vondst en de datering

De auteur blijkt Steven van Rhemen te zijn, een edelman uit de eerste helft van de zeventiende eeuw. Hoewel het exacte jaar niet met absolute zekerheid kan worden vastgesteld, plaatst Oosterman de compositie rond 1640. Hiermee overtreft het document het eerder langgeachte gedicht uit 1647 van Johan van Someren, dat tot nu toe als het oudste werd beschouwd. De tekst begint met de zin: “Sinterklaas kwam onverwacht hiernaartoe en heeft iets in je schoen gebracht.”

Inhoudelijke kenmerken en humor

Hoewel de rijm op sommige plaatsen wat onhandig lijkt, weerspiegelt dit de typische worsteling van de schrijver met de rijmwoorden en de scherpte van de grappen. Een voorbeeldregel luidt: “Sinterklaas kwam onverwacht, in de nacht, en had bedacht, hij heeft iets gebracht …”. Oosterman wijst erop dat de aanwezigheid van ironische opmerkingen en zelfspot al meer dan vier eeuwen geleden gangbaar was. Hij benadrukt dat een sinterklaasrijm geen literaire meesterwerk hoeft te zijn; een vleugje mysterie en een grap volstaan.

Reacties en betekenis van de ontdekking

Tom Willemsen, adviseur dienstverlening bij het Gelders Archief, noemt de vondst een mijlpaal voor de regio: “We lopen er hier warm voor.” De publicatie in de studieruimte maakt het mogelijk voor historici en nieuwsgierige bezoekers om het document zelf te bestuderen. Naast de historische waarde laat het gedicht zien hoe de traditie van sinterklaasrijmen over de eeuwen heen is geëvolueerd: van eenvoudige, soms stilte, tot de uitgebreide, humoristische versies die tegenwoordig in tijdschriften en online platforms circuleren.

Voor moderne schrijvers van sinterklaasgedichten biedt de tekst een handleiding uit een ander tijdperk. De kernboodschap (tevreden zijn met wat je hebt, eventuele teleurstelling accepteren en hopen op een beter cadeau volgend jaar) blijft herkenbaar. Het feit dat de schrijver al strekte over het uitvegen en krabbelen van tekstvlakken toont de praktische kant van het ambacht, iets wat hedendaagse AI-tools en rijmwoordenboeken nu in één klik kunnen overnemen.

Ondanks de technologische vervulling, pleit Oosterman voor authenticiteit. “Zet iets geheimzinnigs in en maak grappen”, adviseert hij, en wijst erop dat deze vaste elementen al meer dan 400 jaar bestaan. De vondst bewijst dat de Nederlandse sinterklaastraditie een lange, speelse geschiedenis kent, waarin humor en onzekerheid al vanaf de zeventiende eeuw een vaste plaats innamen.

Sanne Van Dijk
Auteur

Sanne Van Dijk

Sanne Van Dijk (47) uit Eindhoven schrijft vanuit een klassiek-elegante blik lange portretten over stad en sociale verandering. Een keer volgde ze twee uur lang een oud-stadsarchitect in het Van Abbemuseum en bouwde daar een verhaal omheen. Ze benadrukt menselijke nuance boven snelle headlines en speelt piano bij lokale buurtconcerten.