Op een maandagmiddag verzamelden tientallen Tanzanianen – van overheidsfunctionarissen tot bedrijfsleiders – in het Haagse Marriott-hotel. Zij kwamen uit Mtwara, Cesena en Helsinki, met één gemeenschappelijk doel: Europese kapitaalstromen aantrekken voor sectoren variërend van landbouw tot digitalisering. Het programma werd mogelijk gemaakt door het EU-initiatief Global Gateway een tegenwicht tegen China’s Nieuw Zijderoute.
Cashewketen onder de loep: Rahman Otman Jawa en haar vrouwenonderneming
Rahman Otman Jawa, CEO van Rahami Agro Group is een van de weinige vrouwelijke leiders in een door mannen gedomineerde Tanzanianse zakenwereld. Haar bedrijf werkt met 153 kleine boeren en runt een verwerkingsfabriek waar tweehonderd vrouwen noten koken en de harde schaal ter plaatse pellen. Volgens Jawa wordt meer dan 80 % van de cashewnoten in Tanzania rauw geëxporteerd. Het doel van haar onderneming is om de toegevoegde waarde in Tanzania te houden door gepelde noten te leveren en de verdere stappen – sorteren, roosteren, zouten en verpakken – aan buitenlandse partners over te laten.
De cijfers onderstrepen de groeikansen. In 2024 importeerde de EU, met Nederland op de tweede plaats, 66.000 ton cashewnoten. Tanzania leverde dat jaar ongeveer 3 % van de wereldproductie, namelijk 458.000 ton. Jawa meldt: “Dit jaar verwachten we 700.000 ton en tegen 2030 willen we één miljoen ton produceren”, mede dankzij stimuleringsbeleid van de Tanzaniaanse overheid.
EU-standpunt en politieke spanningen
Virginie De Ruyt, verantwoordelijke voor Oost- en Centraal-Afrika bij de Europese Commissie, benadrukte tijdens haar toespraak de diversiteit aan kansen: een gemiddelde economische groei van 6 %, 44 miljoen hectare landbouwgrond, een geplande vervijfvoudiging van het spoorwegnet tot 2.500 km, en aanzienlijke afzettingen van koper, kobalt, lithium en “hoogwaardige nikkelsulfide”. Ze stelde de cijfers als “verbijsterend” en prees de potentie van Tanzanianse export.
De Ruyt sprak echter openlijk over de verkiezingsgeweldigheden eind oktober vorig jaar, waarbij duizenden doden en gewonden vielen. Het Europees Parlement veroordeelde de afloop en de EU schortte een lopend programma van 70 miljoen euro voor economische hervormingen op. “Wat er in Tanzania gebeurde, was afschuwelijk”, zei ze, en benadrukte dat de EU nu geen directe financiële steun meer aan de Tanzaniaanse regering verleent. Desondanks bevestigden lidstaten zoals Nederland en Italië hun bereidheid om handel te blijven drijven, mits de samenwerking bijdraagt aan Europese belangen.
Concurrentiedruk: China versus Europa
Minister Kitila Mkumbo, verantwoordelijk voor planning en investeringen, lichtte het verschil tussen Europese en Chinese investeerders toe. In het eerste kwartaal van 2026 bedroegen Chinese investeringen 39 % van alle buitenlandse stromen, veel hoger dan het Europese aandeel. Volgens Mkumbo is de snelheid van besluitvorming een cruciaal voordeel voor China: “Een Chinese geldschieter kan al in de tweede vergadering een besluit nemen, terwijl Europese processen langer duren”. Bovendien passen Chinese bedrijven zich vaker aan aan de lokale politieke omgeving.
Desondanks ziet Mkumbo Europa als een partner die kwaliteit levert, vooral in de voedselverwerkende industrie en digitalisering. Hij pleit voor een verdeling van de toegevoegde waarde: Europese bedrijven zouden niet alleen ruwe grondstoffen moeten winnen, maar ook in verwerkingsstappen moeten investeren – een aanpak die inmiddels ook Chinese spelers toepassen.
De minister erkende de “donkere bladzijde” van de recente verkiezingsgeweldigheden en meldde dat een nieuwe onderzoekscommissie begin volgend jaar haar bevindingen zal publiceren. Hij benadrukte dat Tanzania bereid is hervormingen door te voeren en dat Europese samenwerking, mits gebaseerd op wederzijds respect voor soevereiniteit, van wederzijds belang blijft.
Voor Nederlandse en andere Europese deelnemers aan de roadshow blijft een gemis duidelijk: onder de veertig Nederlandse ondernemingen waren er geen cashew-importeurs. Jawa gaf aan dat zij “graag in contact wil komen met deze bedrijven” om de distributieketen verder te integreren.
Het evenement onder de vlag van Global Gateway toont hoe de EU probeert haar investeringsportefeuille te diversifiëren en tegelijk een antwoord te formuleren op China’s snelle besluitvormingsmechanismen. Of de belofte van een gezamenlijke waardecreatie tussen Tanzania en Europa zal uitgroeien tot concrete projecten, hangt nu af van de bereidheid van beide kanten om de arbeidsverdeling en risico-delen acceptabel te maken.
