Op 3 januari voerde de Verenigde Staten een aanval uit op Venezuela. Tegelijkertijd maakte Frankrijk duidelijk dat er stealth militaire vliegtuigen in het Caribisch gebied opereerden die niet op de civiele luchtverkeersleiding verschenen. Deze situatie creëerde een blindvlak voor de controle van het luchtruim rond Curaçao, San Juan en Piarco, waardoor routine-inlichtingen aan commerciële piloten niet altijd konden worden doorgegeven.
Frankrijk’s waarschuwing en de operationele risico’s
De Franse luchtvaartautoriteiten benadrukten dat onzichtbare militaire toestellen de normale afstandsbepalingen tussen civiele en militaire vliegtuigen ondermijnen. Zonder een actieve transponder op de radar konden verkeersleiders geen accurate positie-informatie geven, waardoor een passagiersvliegtuig plotseling een militair toestel zou kunnen tegenkomen. Het ontbreken van tijdige waarschuwingen vergroot de kans dat piloten zelf moeten reageren om een botsing te vermijden.
Nabij-missen in december
Een van de eerste incidenten vond plaats op 14 december, toen een passagiersvlucht dicht bij Curaçao abrupt moest uitwijken omdat een Amerikaans militair tankvliegtuig zonder transponder langs vloog. Later dezelfde maand meldde een zakenvliegtuig vanuit Aruba een soortgelijk probleem; beide voorvallen leidden tot spoedoverleg tussen luchtvaartmaatschappijen, de Amerikaanse Federal Aviation Administration (FAA) en de Curaçaose luchtverkeersleiding.
Directe gevolgen voor luchtvaartmaatschappijen
Als reactie op de Franse richtlijn kregen piloten de opdracht extra brandstof mee te nemen, zodat ze indien nodig konden omleiden. Bovendien werd geadviseerd om de vluchtinformatiegebieden van Curaçao, San Juan en Piarco met extra voorzichtigheid te benaderen. De KLM paste haar procedures aan door gedurende de hele vlucht door die zones extra verlichting in te schakelen. Deze maatregel werd gevolgd door TUI en Corendon, die eveneens hun operaties heroverwogen.
Op 3 januari annuleerde KLM alle vluchten naar de ABC-eilanden, Sint Maarten en andere Caribische bestemmingen, wat circa 2 600 passagiers trof. TUI en Corendon schrapten vergelijkbare routes. De Curaçaose regering stelde vervolgens dat het luchtruim niet volledig gesloten was, maar wel in een staat van verhoogde paraatheid verkeerde; elke luchtvaartmaatschappij werd aangemoedigd zelf een veiligheidsevaluatie te doen.
Beleidsreacties en operationele maatregelen
De FAA stelde op 3 januari een vliegverbod in voor alle Amerikaanse commerciële luchtvaartoperators binnen de Curaçao Flight Information Region (FIR). Het verbod gold op alle vlieghoogtes vanwege de veiligheidsrisico’s die voortkwamen uit de militaire activiteiten; Amerikaanse militaire en staatsvliegtuigen vielen buiten dit verbod. De Curaçao FIR beslaat een groot deel van het zuidelijke Caribisch gebied en grenst aan het Venezolaanse Maiquetía FIR.
Vóór de Amerikaanse aanvallen hadden Curaçao en Aruba op 18 december met de VS afspraken gemaakt over het activeren van transponders door Amerikaanse militaire vliegtuigen. Na de Amerikaanse operaties hield de Nederlandse regering op 3 januari een crisistelefoonsessie met de ministeries van Buitenlandse Zaken, Defensie, Binnenlandse Zaken, Infrastructuur & Waterstaat en Justitie & Veiligheid, waarbij ook vertegenwoordigers van KLM, TUI en Corendon aanwezig waren. Een tweede vergadering op 6 januari besloot de crisisfase terug te schalen tot het pre-crisisniveau, met een vervolgoverleg gepland voor 13 januari.
Na het opheffen van het Amerikaanse vliegverbod op 4 januari hervatten de meeste maatschappijen hun dienstverlening naar de Caribische eilanden. Desondanks bleef de luchtverkeersleiding in een hogere staat van paraatheid, en werden de afspraken over transpondergebruik nogmaals onder de loep genomen om toekomstige onzichtbare dreigingen te beperken.
