Op het afgelegen, vulkanische Zavodovski Island in de zuidelijke Atlantische Oceaan heeft een team van de British Antarctic Survey een schokkende trend ontdekt. Waar in 2011 nog bijna een miljoen stormbandpinguïns op het eiland broedde, is hun aantal in de afgelopen veertien jaar met meer dan 60 % gekrompen. Tegelijkertijd groeit de populatie van de naastgelegen macaronipinguïns gestaag.
De onderzoekers baseerden hun conclusies op uitgebreide tellingen, drone-surveys en satellietbeelden. In 2011 bevonden zich ongeveer 900.000 stormbandpinguïns en 90.000 macaronipinguïns op Zavodovski. Vóór de publicatie van hun onderzoek werd gemeld dat de stormbandpinguïnpopulatie met 63 % was afgenomen, terwijl de macaronipinguïns juist toenamen. De daling van meer dan een half miljoen vogels is daarmee een van de snelste registraties binnen de Antarctische fauna.
Populatiecijfers en meetresultaten
De tellingen tonen een dramatisch verlies van nesten: meer dan 60 % van de voorheen bezette broedplaatsen werd verlaten. Volgens Norman Ratcliffe pinguïnedeskundige bij de BAS, wijst dit op een verhoogde sterfte onder volwassen vogels en een afname van jonge kuikens die de kolonie betreden. Hij legt uit: “Pinguïns zijn over het algemeen zeer honkvast, daarom duidt een plotselinge daling meestal op problemen op de plaats zelf.”
Andere mogelijke verklaringen – zoals de uitbarsting van de vulkaan Mount Curry in 2016 – werden zorgvuldig uitgesloten. Hoewel de eruptie een dikke laag as over het eiland strekte, begon de neerwaartse trend al vóór dit jaar, waardoor as geen doorslaggevende factor blijkt te zijn.
Klimaatverandering en krill-tekort
De kern van het onderzoek ligt bij de voedselketen. Stormbandpinguïns voeden zich vrijwel uitsluitend met krill, een kleine garnaalachtige zeedier. Ratcliffe verduidelijkt: “Doordat het water opwarmde, verdween het krill naar het zuiden. Door het zee-ijs in het zuiden en de afwezigheid van geschikte eilanden om te nestelen, kunnen de stormbandpinguïns hun voedsel niet achternagaan.” Het warme water dwingt de krill-populaties verder weg van de broedgronden, waardoor de pinguïns niet meer kunnen foerageren in hun traditionele jachtgebieden.
De klimaatverandering speelt een dubbelrol: naast het verschuiven van het krill-bestand leidt de afname van zee-ijs tot een tekort aan veilige rustplaatsen voor broedende vogels. Zonder zowel voedsel als geschikte leemmogelijkheden wordt de overlevingskans drastisch verminderd.
Contrast met macaronipinguïns en andere roofdieren
De macaronipinguïns lijken minder hard getroffen. Hun dieet is diverser; ze vangen naast krill ook vis, schaaldieren en inktvissen. Hierdoor hebben ze een grotere flexibiliteit wanneer krill schaars wordt. Het aantal broedparen van deze soort steeg van 168.936 in 2011 tot 216.606 in 2025, een stijging die vooral tussen 2011 en 2016 plaatsvond.
Andere potentiële concurrenten voor krill – zoals walvissen en de commerciële visserij – werden eveneens onderzocht. De wetenschappers concludeerden dat de visserijprimair actief is ten zuidwesten van Zavodovski, terwijl de krill-verplaatsing zich noordwestelijk voordoet, wat de impact van menselijke vangst op de lokale krillpopulaties klein maakt.
De bevindingen – gepubliceerd in Current Biology – laten zien dat de afname van stormbandpinguïns geen geïsoleerd verschijnsel is. Ook op andere eilanden van de Zuidelijke Sandwich-archipel wordt een terugloop waargenomen. Als de huidige trend zich voortzet, dreigt de soort op de lijst van bedreigde dieren te belanden.
