In een tijdperk waarin sociale media steeds meer gedomineerd worden door grote techbedrijven, zoeken veel gebruikers naar alternatieven. Fokke & Sukke, de geliefde cartoonreeks, is een van hen. Jean-Marc van Tol, een van de makers van Fokke & Sukke, vertelt over hun ervaringen met alternatieve sociale media en de keuze voor een eigen server.
De overstap naar alternatieve sociale media is niet zonder uitdagingen. Er zijn veel keuzes te maken, van het kiezen van het juiste protocol tot het beheer van de server. Maar voor Fokke & Sukke is het de moeite waard om de controle te hebben over hun inhoud en gemeenschap.
De overstap naar alternatieve sociale media
Fokke & Sukke had vijf jaar geleden nog maar een paar honderdduizend volgers op Twitter. Maar de cartoons gingen steeds vaker viraal op plekken waar ze dat niet wilden. Jean-Marc van Tol, een van de makers, is een vroege aanhanger van de zogeheten fediversede wereld van alternatieve sociale media.
Van Tol stuurde een enthousiaste mail in reactie op een essay over het opzetten van een eigen socialemediaserver voor NRC. ‘Mijn rekenkracht, mijn regels’, stond erboven. Hij vindt dat NRC al veel eerder een eigen server had moeten opzetten, waar abonnees nieuws kunnen volgen en zelf dingen toevoegen.
Fokke & Sukke is al actief op Bluesky en Mastodon, maar zou het leuk vinden om ook een eigen hoekje te hebben op de NRC-server. Zo zouden mensen voorstellen en verbeteringen kunnen doen voor de cartoons. ‘Dat kan nu ook allemaal op X en andere socials, maar daardoor zorg je ervoor dat die Amerikaanse platforms blijven bestaan. Ik zou veel liever willen dat NRC zelf de baas blijft over alle inhoud die wordt gegenereerd en niet de zakken van Elon Musk of wie dan ook spekt.’
De wereld van alternatieve sociale media
Bluesky en Mastodon zijn fundamenteel anders dan de grote namen uit de big techwereld, zoals Instagram, X, Facebook en TikTok. Op die bekende platformen beslist het bedrijf erachter wat je te zien krijgt (en wat niet), en het verdient aan de data die je met hen deelt terwijl je scrolt en liket. Je zou de gebruikers kunnen zien als leveranciers van grondstoffen.
Bluesky en Mastodon zijn anders georganiseerd. Er is geen centrale macht die bepaalt. Alle beslissingen liggen bij de gebruikers. En bij de beheerders van de verschillende servers waaruit die gebruikers kunnen kiezen. De keuzevrijheid is enorm. Maar dat maakt die alternatieve socialemediawereld ook behoorlijk onoverzichtelijk.
Die servers kun je vergelijken met planeten in het heelal. Het zijn er duizenden en ze verschillen sterk van elkaar. Iedere server heeft zijn eigen kenmerken en bijvoorbeeld afspraken over de omgangsvormen en het beheer – de moderatie. Maar doordat ze zich committeren aan dezelfde technische afspraken – ze gebruiken hetzelfde protocol, waarover later meer – kunnen ze met elkaar communiceren en vormen al die kleine planeten ofwel servers samen een groot sociaal netwerk.
De keuze voor een server
Wie een account aanmaakt in die wereld van alternatieve sociale media moet kiezen welke server zijn uitvalsbasis wordt. Fokke & Sukke begon met een Mastodon-account op een Duitse server. Daar zijn er veel van, want de bedenker van het Mastodon-protocol (in 2016) is een Duitser.
Het was geen onmiddellijk succes. ‘Die Duitsers snapten die cartoons niet. Ze blokkeerden ze steeds vanwege het piemeltje.’ Dat stopte nadat Van Tol de bedenker van het protocol een mailtje had gestuurd, waarna die de moderatoren aansprak. Iets wat je als gefrustreerde gebruiker van Instagram niet hoeft te proberen. ‘Die gemeenschap was heel klein.’
In vergelijking met de grote platforms is die gemeenschap dat nog steeds. Er zijn inmiddels 13,4 miljoen Mastodon-accounts op ruim 42.000 servers. Van die accounts zijn er 1,1 miljoen maandelijks actief: ze openen de site regelmatig of plaatsen berichten. En er zijn bijna 45 miljoen accounts op Bluesky, een sociaal netwerk dat Van Tol als ‘semifedi’ betitelt.
De toekomst van sociale media
De gedachtegoed achter Bluesky en Mastodon is voor 90 procent hetzelfde. In mijn hoofd passen beide daarom onder de paraplu fediverse. Die term wil zoveel zeggen als ‘gefedereerd universum’.
Ik vind federeren een lelijk woord. Het wordt gebruikt om duidelijk te maken dat de beheerders van servers keuzes kunnen maken. Dankzij het gebruik van hetzelfde protocol kunnen servers met elkaar samenwerken en uitwisselen, zoals e-mailservers dat ook doen. Maar dat hoeft niet. Het is een keuze met wie je wel of geen contact wilt. Truth Social, de Mastodon-server van Donald Trump ‘federeert’ niet met andere servers. En de meeste servers binnen de fediverse willen helemaal geen uitwisseling met bijvoorbeeld rechtsextremistische servers. Die hebben ze dus geblokkeerd.
Zowel Mastodon als Bluesky onder de fediverse scharen is tegen het zere been van techpuristen, want ze gebruiken verschillende protocollen en vormen daardoor twee aparte stelsels. De planeten in het Mastodon-stelsel gebruiken de computertaal (het protocol) ActivityPub, waardoor ze op elkaar aansluiten. Zij claimen de term fediverse. Die in het Bluesky-stelsel het AT Protocol. En dat is net even anders. De AT-Protocol-wereld wordt de Atmosphere genoemd. Daarom gebruikte tekenaar Van Tol van Fokke & Sukke de term ‘semifedi’.
