In het mistige Yungas-woud, een sub-tropisch berggebied in de Boliviaanse Andes, leefde jarenlang een kleine, schuwe katachtige die door niemand als apart werd herkend. Pas nadat een kitten in 2016 bij een lokaal opvangcentrum terechtkwam, werd duidelijk dat er iets ongebruikelijks aan de hand was.
De jonge dier, opgepikt door bioloog Paola Nogales-Ascarrunz vertoonde een lichtbruine vacht met onregelmatige rozetten, ronde oren en een opvallend kort snuitje. De ontdekker noteerde tien honderd foto’s, maar het meest opvallende was dat de vachtpatronen niet overeenkwamen met het bekende beeld van Leopardus tigrinus uit Brazilia. Deze mismatch zette een onderzoek in gang dat uiteindelijk zou leiden tot een ware wetenschappelijke doorbraak.
Genetische analyse onthult een nieuwe soort
Na een routinebloedafname werd het DNA van de kitten geanalyseerd. Samen met genetisch specialist Eduardo Eizirik van de Pontifícia Universidade Católica do Rio Grande do Sul en evolutiebioloog Jonas Lescroart van de Universiteit Antwerpen, liet de genoomsequencing zien dat het dier zich ongeveer 1,4 miljoen jaar geleden had afgesplitst van andere tijgerkatten. Een tweede analyse van een later gevonden exemplaar bevestigde deze scheiding. Door het DNA van 38 exemplaren te vergelijken, konden de wetenschappers vijf duidelijk onderscheiden takken binnen het geslacht Leopardus identificeren, waarvan de nieuwe tak nu Leopardus tilcayo draagt.
Ecologie, verspreiding en bedreigingsstatus
De Tilcayo bevindt zich tot nu toe uitsluitend in de Yungas-ecosysteem, een bosgebied dat vaak gehuld is in nevel en waar de biodiversiteit uitstekend is. Er is nog weinig bekend over het dieet, de voortplanting of de natuurlijke vijanden van deze kat; onderzoekers beschrijven het als een *enigszins mysterieus* dier. De IUCN classificeert de bredere groep van tijgerkatten als een beschermde soort met dalende populaties, vooral door ontbossing, landbouwuitbreiding, branden en mijnbouw in de Bolivianse Andes. De ontdekking van L. tilcayo kan ertoe leiden dat deze specifieke populatie een eigen beschermingsstatus krijgt.
Gevolgen voor de conservatie
Volgens Lescroart kan de erkenning van een nieuwe soort “meer middelen vrijmaken voor het behoud van de verschillende tijgerkatpopulaties”. Als wetenschappers nu vijf soorten in plaats van drie moeten beoordelen, daalt de geschatte populatiegrootte per soort, waardoor elk segment urgenter beschermd moet worden. Het feit dat de Tilcayo pas na een eeuw werd ontdekt, benadrukt hoe weinig er nog bekend is over de “kleine wilde katten” en hoe modern genomische methoden cruciaal kunnen zijn voor toekomstige taxonomische doorbraken.
De ontdekking onderstreept tevens de waarde van lokale kennis; de naam “tilcayo” komt van een volksnaam die al generaties lang wordt gebruikt, hoewel de exacte betekenis onbekend blijft. Nogales-Ascarrunz benadrukt: “Onze wereld is nog steeds vol onbekende wonderen; soms denken we dat alles al ontdekt is, maar dit bewijst het tegendeel.”
