In het Limburgse Tongeren staat de rechtbank op het punt van een historisch vonnis in het Costa-proces een van de grootste drugszaken ooit in België. Een van de centrale figuren in dit proces is Willy Van Mechelen, een man met een opmerkelijke dubbele identiteit: een voormalig topspoorder bij de rijkswacht en nu de oudste drugsbaron van het land.
Wat begon als een routineonderzoek in oktober in de haven van Antwerpen, groeide uit tot een complexe zaak die vier grote criminele organisaties betrof. De ontdekking van bijna 2,8 ton cocaïne in een container uit Costa Rica was slechts het topje van de ijsberg. Het onderzoek onthulde een netwerk dat verantwoordelijk was voor de invoer van minstens 25 ton cocaïne, met een straatwaarde van ongeveer 3,5 miljard euro.
De opkomst van een drugsnetwerk
Het Costa-proces draait om de samenwerking tussen vier criminele organisaties die elk hun eigen specialiteit hadden, maar elkaar hielpen bij transporten, uithalingen en verdeling van drugs. De cocaïne kwam vanuit Zuid-Amerika naar Antwerpen, vaak verstopt tussen legale ladingen zoals bananen, hout, schroot of metaal. Eenmaal in de haven haalden zogenaamde uithalers de drugs uit de containers, waarna ze verdeeld werden over België, Nederland en andere Europese landen.
Een groot deel van het onderzoek steunt op berichten uit de gekraakte chatdiensten Sky ECC en EncroChat. Criminelen gebruikten deze versleutelde systemen om ongestoord te communiceren, tot de politie erin slaagde de berichten te onderscheppen. Via deze chats kregen speurders een gedetailleerd beeld van transporten, afspraken en de rol van de verschillende verdachten.
De hoofdrolspelers
Op de beklaagdenbank zitten enkele bekende figuren uit het criminele milieu. Volgens het federaal parket was Tom Bastiaanse, de Pablo Escobar van Kasterlee, de centrale spil die verschillende organisaties met elkaar verbond. Ook het voormalig kopstuk van de Bandidos, Geert Frisson, zou zijn eigen transportlijnen hebben beheerd.
Daarnaast speelt ook de naam van de Maasmechelse drugsbaron Lucio Aquino een belangrijke rol. Hij zit momenteel in Italië in de gevangenis en zijn dossier werd afgesplitst. Ook de voortvluchtige Nederlandse drugscrimineel Jos Leijdekkers, beter bekend als Bolle Jos, duikt in het dossier op.
Het vonnis en de gevolgen
Voor de 51 beklaagden vraagt het federaal parket samen 451 jaar gevangenisstraf. De zwaarste eis is 20 jaar cel voor Geert Frisson. Tom Bastiaanse riskeert 18 jaar en voormalig rijkswachter Willy Van Mechelen 17 jaar. Ook miljoenen euro’s aan geld en bezittingen zouden volgens het parket verbeurd moeten worden verklaard.
Volgens het openbaar ministerie gaat het niet om losse drugstransporten, maar om georganiseerde criminaliteit op industriële schaal. De procureur stelde tijdens het proces dat de beklaagden bloed aan hun handen hebben door de maatschappelijke gevolgen van de internationale cocaïnehandel.
De verdediging ziet dat anders. De advocaten proberen dat beeld stevig te nuanceren. Volgens hen zijn veel beklaagden geen kopstukken, maar uitvoerders. Ook de betrouwbaarheid van de Sky ECC-berichten wordt betwist. Daarnaast vinden verschillende verdedigers dat het onderzoek te veel aannames bevat en dat het proces is uitgegroeid tot een megaproces waarin individuele verantwoordelijkheden onvoldoende worden onderscheiden.
