De Europese Commissie heeft twee ambitieuze tech-plannen onthuld: de Chips Act 2.0 en de Cloud and AI Development Act. Deze plannen zijn ontworpen om Europa een leidende rol te geven in de ontwikkeling van nieuwe technologieën en de afhankelijkheid van andere regio’s te verminderen.
Met deze initiatieven hoopt de EU investeringen aan te trekken en de positie van Europese techbedrijven te versterken. Een van de maatregelen is het lanceren van ‘challenges’wedstrijden waarbij bedrijven geldinvesteringen kunnen krijgen als ze nieuwe producten ontwikkelen. Daarnaast worden nieuwe regels voor aanbestedingen geïntroduceerd, waarbij bedrijven die in de EU investeren meer kans maken om door overheidsinstanties ingehuurd te worden.
Europa’s strijd om zelfstandigheid in de tech-sector
De nieuwe plannen zijn een poging om Europa zelfstandiger te maken in de tech-sector. Momenteel is Europa sterk afhankelijk van de VS en Azië, vooral wat betreft de productie van hoogwaardige chips. Deze productie kan worden gezien als een driehoek die zich uitstrekt over drie continenten: ontwerp in de VS, productie in Azië en de bouw van geavanceerde machines in Europa, met name door ASML in Nederland.
Geen van deze gigabedrijven kan zonder de anderen. ASML haalt bijna 40 procent van zijn omzet uit TSMC en Samsung, terwijl TSMC op zijn beurt een derde van zijn omzet krijgt van Nvidia en Apple. Deze bedrijven zouden direct tot stilstand komen als TSMC geen chips meer zou leveren. Bovendien zijn er in Europa slechts weinig grote AI-bedrijven, zoals het Franse Mistraldat veel kleiner is dan zijn Amerikaanse concurrenten.
De uitdagingen van de nieuwe plannen
Om de huidige houdgreep te doorbreken, wil de Europese Commissie investeren in meer chipproductie op Europese bodem. Echter, het zou jaren kosten om de voorsprong van de grote chipfabrikanten in te halen. Zo is er bijvoorbeeld gesproken over de bouw van een chipfabriek in Duitsland, maar deze zou pas in 2035 gereed kunnen zijn.
Een ander probleem is dat er in Europa tot nu toe nauwelijks vraag is naar zulke geavanceerde chips. De klantenkring van zulke chipfabrieken bestaat bijna volledig uit Amerikaanse bedrijven. Om dit probleem aan te pakken, wil de Commissie een platform oprichten waar chipmakers en eindgebruikers elkaar kunnen vinden om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. Daarnaast wil de Commissie de groei van Europese AI- en cloudbedrijven stimuleren om de vraag naar chips te vergroten.
Financiële controle en de Europese kapitaalmarkt
Naast de tech-plannen waarschuwt de Europese Rekenkamer voor problemen met de controle op Europese fondsen. Stef Blok van de Europese Rekenkamer waarschuwde de Tweede Kamer dat geld dat lidstaten vanuit Europa ontvangen niet altijd op de afgesproken plek terechtkomt. Dit probleem dreigt alleen maar groter te worden, vooral met de nieuwe meerjarenbegroting van de EU voor de periode 2028 tot 2034.
De Europese Commissie stelt voor om bedragen, bedoeld voor regio’s, steden en landbouw, voortaan uit te keren op basis van vooraf gestelde doelstellingen. Dit systeem werd eerder gebruikt voor het Coronaherstelfonds, maar bleek moeilijk te controleren. Blok waarschuwde dat de doelstellingen niet altijd goed zijn geformuleerd en dat er niet altijd naar de daadwerkelijke kosten wordt gekeken.
De Tweede Kamerleden waren eensgezind in hun kritiek op de huidige situatie. Ze erkennen de noodzaak van verandering, maar benadrukken dat de afspraken helder en meetbaar moeten zijn. De Nederlandse regering is zich bewust van de kritiek en staat positief tegenover de plannen, hoewel er zorgen zijn over de uitvoering in de praktijk.
De noodzaak van een Europese kapitaalmarktunie
Een andere cruciale ontwikkeling is de stroomlijning van de Europese financiële markten. De Portugese Eurocommissaris Maria Luís Albuquerque benadrukte de noodzaak van een Europese kapitaalmarktunie om de vele duizenden miljarden euro’s efficiënt in te zetten voor Europese bedrijven. Momenteel zijn de financiële markten in Europa versnipperd, wat de concurrentiekracht van Europese bedrijven vermindert ten opzichte van de VS en China.
Albuquerque bezocht Nederland om te bespreken hoe de regels voor de bankensector, pensioenen en de verzekeringssector in Europa kunnen worden verbeterd. Ze benadrukte dat Europa te afhankelijk is geworden van derde landen voor veiligheid, defensie en innovatieve sectoren. Een kopgroep van landen, waaronder Nederland, Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje en Polen, streeft naar snellere vooruitgang, zelfs als andere lidstaten weerstand bieden.
De urgentie voor verandering is hoog, volgens Albuquerque. Als Europa verdeeld blijft, zal het falen in het aanpakken van de huidige uitdagingen. De komende jaren zullen cruciaal zijn voor de toekomst van de Europese tech-sector en financiële markten.
