De Vlaamse regering heeft recentelijk een nieuwe begroting gepresenteerd die officieel in evenwicht staat. Het streven naar een zwarte nul wordt vaak geprezen omdat het aantoont dat de uitgaven en inkomsten exact op elkaar zijn afgestemd. Toch bestaat er een groeiende zorgen dat dit streven vooral een boekhoudende benadering weerspiegelt, zonder voldoende aandacht voor lange-termijnontwikkelingen zoals klimaat, digitalisering en demografische druk.
Volgens professor publieke economie Willem Sas – een gerenommeerde stem op het gebied van overheidsfinanciën – is de huidige aanpak te kortzichtig. Hij benadrukt dat een evenwichtige begroting op zichzelf een nobel ideaal is, maar dat het risico bestaat dat men vervalt in een “zwarte nul-fetisj”, een term die hij leent van de Duitse fiscale traditie. Sas onderstreept dat het essentieel is om een duidelijke visie te formuleren, anders wordt de begroting een eiland van cijfers zonder toekomstgericht kompas.
Prof. Willem Sas kritiseert de nieuwe Vlaamse begroting
In een interview gaf Sas aan dat de Vlaamse regering te veel nadruk legt op de boekhoudkundige perfectie en te weinig op beleidsmatige ambitie. Hij stelt dat de huidige cijfers een illusie kunnen wekken: een schone balans betekent niet automatisch dat er voldoende wordt geïnvesteerd in strategische sectoren. Sas maakt duidelijk dat de structuur van de begroting moet worden aangevuld met concrete plannen voor innovatie, sociale zekerheid en groene transitie. Zonder die elementen zou de zogenaamde ‘zwarte nul’ slechts een façade kunnen worden, een statistisch succes dat de feitelijke maatschappelijke noden negeert.
De Duitse ‘schwarze Null’ als valkuil
De professor verwijst expliciet naar het Duitse model. Hij zegt: “We zien een Duits scenario waarbij de zogenoemde ‘zwarte 0’ een fetisj is.” In Duitsland heeft de drang naar een exact evenwicht vaak geleid tot bezuinigingen op publieke diensten en een terughoudendheid ten aanzien van nieuwe uitgaven. Sas waarschuwt dat de Vlaamse politiek een soortgelijk pad zou kunnen inslaan als men de zwarte nul verheft tot een doel op zich. Het gevaar is dat beleidsmakers vervolgens elke extra investering snel afwijzen, uit angst de balansen te verstoren, zelfs als die uitgaven broodnodig zijn voor de lange termijn.
Balans tussen fiscaliteit en toekomstvisie
Een evenwichtige begroting mag geen excuus zijn om visionair beleid te onderdrukken. Sas benadrukt dat een gezonde fiscale strategie juist ruimte moet creëren voor vooruitziende investeringen. Hij pleit voor een geïntegreerde aanpak waarbij de ‘zwarte nul’ dient als een basis, niet als een einddoel. In die context kunnen gerichte uitgaven op onderwijs, hernieuwbare energie en digitale infrastructuur niet alleen de economische groei stimuleren, maar ook de weerbaarheid van de samenleving versterken. De professor onderstreept dat de Vlaamse regering, voordat ze de cijfers presenteert, duidelijk moet communiceren welke strategische prioriteiten er achter de cijfers schuilgaan.
Het is volgens hem tijd voor een begroting die niet alleen een financiële balans weerspiegelt, maar ook een heldere, ambitieuze visie voor de komende decennia. Alleen dan kan de ‘zwarte nul’ een echt hulpmiddel worden, in plaats van een fetisj dat de beleidsruimte inklemt.
