VVD-minister Vincent Karremans heeft recentelijk verklaard dat het onderhouden van infrastructuur “niet sexy” is, maar dat de realiteit hem en zijn ministerie alsnog dwingt tot ingrijpende keuzes. In een brief aan de Tweede Kamer stelt hij dat 18 mrd euro van het geplande nieuwbouwbudget wordt omgeswitcht naar noodzakelijk onderhoud van (vaar)wegen, bruggen, spoor en sluizen in heel Nederland. Deze herprioritering moet volgens het ministerie de levensduur van de verouderde netwerken verlengen.
Financiële context en eerdere waarschuwingen
De problematiek is niet nieuw. De Algemene Rekenkamer constateerde al in 1997 dat het budget voor onderhoud en beheer te laag was, terwijl nieuwe projecten jarenlang voorrang kregen. Sindsdien meldt het ministerie in de jaarlijkse “Staat van de Infrastructuur” een toenemende druk op het netwerk; in 2025 was de spanning zelfs verder toegenomen. Het Mobiliteitsfonds en Deltafonds zullen tegen 2040 gezamenlijk een tekort van 80 mrd euro ondervinden.
Welke projecten krijgen een hoger, welke een lager prioriteit?
Het “afweegkader” dat wordt gehanteerd, kijkt naar de impact op mobiliteit, veiligheid en economische ontwikkeling. Zo valt de uitbreiding van de Randstadrail en het metronet in de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag net buiten het kader, waardoor 270 miljoen euro vrijkomt. Ook de ringweg rond Utrecht wordt niet opgeknapt, wat bijna een miljard euro extra oplevert. Ondertussen worden minder dringende initiatieven, zoals de verbetering van bereikbaarheid van Ameland, de verbreding van de N33 tussen Appingedam en de Eemshaven en extra ligplaatsen langs de IJssel afgeschaft.
Enkele projecten blijven doorgaan: de verbreding van de A20 bij Nieuwerkerk aan den IJssel, een derde perron op treinstation Amsterdam Zuid en de voortzetting van de Hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl. Daarnaast krijgt de Nedersaksenlijn – de spoorverbinding tussen Enschede en Groningen – groen licht, met een kostenplaatje van 2 mrd euro.
Investeringen in de Brainportregio en de Beethoven-deal
Desondanks blijft er geld beschikbaar voor strategische groei. Het kabinet trekt 635 miljoen euro voor de Brainportregio. De gemeente Eindhoven en de provincie Noord-Brabant leveren elk 52,5 miljoen euro bij. Het geld wordt aangewezen voor twee nieuwe zijperrons op treinstation Eindhoven Centraal een aangrenzend busstation en de verbreding van wegen rond de uitbreidingslocatie van ASML nabij Eindhoven Airport. De uitbreiding van ASML moet de komende jaren 20 000 extra banen creëren; tot 2040 rekent de regio op 72 000 nieuwe arbeidsplaatsen.
Deze uitgaven maken een van de laatste toezeggingen uit de Beethoven-deal waarmaken, een pakket van 2,5 mrd euro dat twee jaar geleden werd gesloten en waarbij zowel de Rijksoverheid, de provincie, 21 gemeenten in Zuidoost-Brabant als het regionale bedrijfsleven een bijdrage leverden.
Reacties van gemeenten, VNG en veiligheidspunten
Gemeenten en provincies, die ruim 80 % van de zogenoemde “civiele kunstwerken” beheren, roepen al in augustus om “structureel meer te investeren in de infrastructuur”. Zij waarschuwen dat de huidige bezuinigingen de veiligheid, economische groei en bereikbaarheid onder druk zetten. Een woordvoerder van het Interprovinciaal Overleg (IPO), Meije Gildemacher stelt: “Als je een nieuwe wijk bouwt zonder bijbehorende weg, hoe komen bewoners dan hun huis uit?” De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) merkt op dat “Rijkskeuzes om infrastructurele projecten te schrappen, raken direct de bereikbaarheid, woningbouw en economie van Nederland”.
Daarnaast heeft de Algemene Rekenkamer recentelijk gewezen op het feit dat Nederlandse wegen en sporen niet voldoen aan de NAVO-eisen voor militair transport. Het ministerie heeft aangegeven hierover in gesprek te gaan met Defensie en later een vervolg te geven.
