Op een zaterdag in Ouderkerk aan de Amstel werd de Nederlandse televisiewereld geconfronteerd met het overlijden van Maarten Spanjer op 73-jarige leeftijd. Hij overleed aan blaaskanker, een ziekte die hij in de laatste maanden publiekelijk besprak via een wekelijkse column. Spanjer stond vooral bekend als de stille chauffeur uit het programma Taxi waarin hij met een verborgen camera de meest intieme verhalen van alledaagse passagiers naar boven haalde.
Sportieve jeugd en eerste stappen naar het podium
Opgegroeid in Amsterdam-Oost, zoon van een katholieke politieagent en een reumapatiënte, koesterde Spanjer al vroeg de droom om voetballer te worden. Hij representeerde SV De Meer en FC Amsterdam en glipte als kind zelfs in de gelederen van Ajax. Toen de professionele sportbaan uitbleef, besloot hij zich te wagen aan het acteerpad. De jaren zeventig bracht hij door met een rechtenstudie en een avondopleiding voor acteurs, naast klussen als model en figurant.
Doorbraak in film en televisie
Zijn eerste grotere schermrol kwam in de tv-film “Liefde en lange vingers” (1975) van regisseur Gerben Hellinga. Via een aanbeveling van zijn broer, die eerder veroordeeld was voor winkeldiefstal, kreeg Spanjer de kans — Hellinga bestempelde hem als “een prima Amsterdamse volksjongen”. De doorslaggevende stap kwam met de rol in Paul Verhoevens Spetters (1980), waarin hij het “kluns-personage” van het trio speelde. Ondanks het commerciële succes volgden er lange tijd geen nieuwe filmopdrachten.
Iconisch televisie-werk en de magie van “Taxi”
Tegelijk met zijn filmdebuut zette Spanjer zich op als komiek in het alternatieve voetbalprogramma Voetbal 80 (1979-1986). Hier introduceerde hij figuren als “Het Miskend Talent” en “Drs. Vijfje”, een satire op de Nederlandse voetbalcultuur. Later speelde hij de arbeider Piet Stok in De Fabriek (1981-1982) en de boerenknecht Gerben in kinderreeks De Kameleon (2003-2005).
Het hoogtepunt van zijn carrière bleef echter Taxi. Met passagiers als acteur Rijk de Gooijer die zijn net gewonnen Gouden Kalf uit het raam gooide, en jazzlegende Toots Thielemans die stilletjes fluitde voordat hij een harmonica-solo speelde, toonde Spanjer de kracht van verborgen camera. Een andere memorabele rit betrof een eenzame vrouw die een monoloog hield over flanellen lakens – een scène die Spanjer zelf vergeleek met de kroegverhalen van Simon Carmiggelt. In 1995 werd Taxi bekroond met een Gouden Roos op het tv-festival in Montreux.
Laatste jaren, publicaties en een laatste column
Buiten het scherm schreef Spanjer elf boeken, waaronder Moedeloos voorwaarts en Geluk is een herinnering. Hij was tevens te zien in KPN-reclames met Rijk de Gooijer en speelde de louche autohandelaar Beun de Haas in de Bovag-reclames. In de slotfase van zijn leven schreef hij een wekelijkse column voor De Telegraaf waarin hij openhartig zijn ziekte besprak. In de allerlaatste column, verschenen op de zaterdag van zijn overlijden, beschreef hij een bezoek van een reclameman die hem wou inzetten als “ambassadeur voor broeken voor stomadragers”. Hij noteerde: “Wij dachten in eerste instantie aan Frits Lambrechts, maar die bleek helemaal geen stoma te hebben.” Hij eindigde met de ironische opmerking: “Een onbekende man kwam in tijgersluipgang op mij af.”
