Op 16 september 2026, om 13:53 uur, besloot de regering onder leiding van premier Rob Jetten (D66) de goedgekeurde maar tot nu toe geheime begrotingsstukken toch openbaar te maken. Deze stap kwam meteen na een bruisende politieke debatdag, waarin de oppositie haar druk opvoerde op de coalitiepartijen D66, VVD en CDA om duidelijkheid te geven over de koers – links of rechts – die ze willen varen. De publicatie markeert een keerpunt in de algemene politieke beschouwingen, want nu staan de details van het omstreden Box 3-plan duidelijk op tafel.
Het omstreden belastingvoorstel van minister Heinen
Financieel minister Eelco Heinen (VVD) legde in de conceptbegroting van 25 augustus een plan voor om de vermogensbelasting in Box 3 te hervormen, waarvoor hij 11 miljard euro wilde reserveren. Het idee was om vanaf – en volledig tegen 2030 – een vermogenswinstbelasting in te voeren, terwijl de overgangsperiode nog geen eigen financiering had. Om de gaten te dichten stelde Heinen vier verschillende bronnen voor: hij wilde de inkomensgrens van 78.426 euro voor het hoogste tarief (momenteel 49,5 percent) twee jaar lang bevriezen, waardoor 1,2 miljard euro vrijkwam; een extra halve miljard euro zou worden opgehaald door een versnelling van de belastingbetaling in Box 3; daarnaast zouden ten minste 250 miljoen euro komen uit een striktere toewijzing van de zorgtoeslag en een vermindering van de ondernemerskorting.
Reacties vanuit de coalitie
De onthulling leidde tot felle discussies. Henri Bontenbal (CDA) merkte na het lezen van het voorstel op: “We hebben natuurlijk nog lang geen akkoord.” D66-ers en CDA-leiders beschreven het voorstel als een “kneiterrechtse” schets, terwijl VVD-collega’s stelden dat Heinen onterecht werd zwartgemaakt. De pro-partij Pro cruciaal voor elke meerderheidsbreuk, gaf duidelijk signaal af dat een uitgavenpakket van 11 miljard euro aan vermogenden onaanvaardbaar is; zij pleitten voor een grotere focus op het sociale vangnet.
Gevolgen voor de coalitie en de komende politieke ronde
Na een intensief, door insiders beschreven weekend vol onderhandelingsmomenten – de sfeer werd omschreven als “bits”, “hard” en “kut” – bereikte het kabinet op de valreep een aangepaste begroting. De D66 en CDA hielden echter vast aan hun standpunt dat de plannen van Heinen te hard naar rechts leunden, terwijl de VVD volhield dat er al voldoende linkse elementen in de conceptplaat zaten. Uiteindelijk werden de meest radicale maatregelen – onder andere de voorgestelde verlaging van de arbeidsongeschiktheids- en werkloosheidsuitkeringen – geschrapt, een besluit dat jaarlijks 800 miljoen euro bespaart.
De publicatie van de documenten onthulde ook dat Heinen enige tegemoetkomingen aan de rechtervleugel van de Kamer had opgenomen, zoals extra geld voor 50Plus-vaccinaties tegen gordelroos en een greentimerregeling voor volledig elektrische auto’s. Deze “cadeautjes” werden door de oppositie gezien als strooigoed om steun te zoeken, maar ze onderstreepten de moeite van de coalitie om zowel links als rechts een minimum van consensus te vinden.
Met de Miljoenennota, die op Prinsjesdag werd gepresenteerd, blijft de kwestie rondom Box 3 onopgelost. De coalitie heeft nog geen eenduidig akkoord; de eerste definitieve beslissing over de vermogenswinstbelasting wordt naar verwachting over een half jaar uitgesteld. De huidige impasse toont hoe de crisis rond de geheime begroting de onderlinge verhoudingen tussen Jetten en Heinen onder druk heeft gezet, en laat zien dat de VVD en D66 nog steeds verschuiven in hun communicatie over de fiscale koers van Nederland.
