De minderheidsregering onder leiding van premier Rob Jetten staat onder druk om de begroting voor het komende jaar te laten goedkeuren. Omdat de coalitie van D66, VVD en CDA geen eigen meerderheid heeft, zoekt Jetten nu steun bij diverse oppositiepartijen. In de dagen na de Algemene Beschouwingen werd een «nieuw en aantrekkelijk aanbod» gepresenteerd dat zowel linkse als rechtse fracties moet aanspreken.
Centraal in het voorstel staat het afschaffen van de bezuinigingen op de werkloosheidswet (WW) en de werkongeschiktheidsverzekering (WIA). Deze stap is een directe reactie op de lange tijd uitgesproken wens van partijen als ChristenUnie, Volt en de Partij voor de Dieren (PvdD) om de sociale zekerheid te beschermen. Volgens de minister van Sociale Zaken zou het schrappen van de besparingen een duidelijke impuls geven aan de koopkracht van werkenden.
Radicale wijziging van box 3
Op fiscaal gebied biedt de regering een ingrijpende herziening van box 3 het onderdeel van de inkomstenbelasting dat spaargeld, beleggingen en ander vermogen belast. In plaats van de huidige vermogensrendementsheffing wil de regering een totale vermogenswinstbelasting invoeren, die pas wordt geheven wanneer winsten daadwerkelijk worden gerealiseerd. Deze aanpak zou de bezuinigingen op het sociale vangnet compenseren, maar leidt volgens verschillende analisten tot een potentiële kostenpost van tientallen miljarden euro’s in de eerste jaren.
Het voorstel vraagt om een bredere “belasting op andere vermogensvormen” om het begrotingsgat te dichten. De exacte invulling blijft nog onduidelijk, maar de verwachting is dat onder meer vermogens zoals onroerend goed en bedrijfsactiva zwaarder belast zullen worden. Het wetsvoorstel voor de nieuwe box 3-regeling ligt momenteel nog bij de Eerste Kamer, waar de uiteindelijke stemming nog moet plaatsvinden.
Politieke reacties en de zoektocht naar een meerderheid
De eerste gesprekken met oppositiepartijen liepen volgens de premier “voorzichtig positief”. ChristenUnie en Volt gaven blijk van bereidheid om het aanbod te overwegen, terwijl de Partij voor de Dieren (PvdD) en 50Plus benadrukten dat er duidelijke compromissen nodig zijn. Aan de rechterzijde van het spectrum toonde JA21, SGP en BBB – die recent een motie van wantrouwen hadden gesteund – belangstelling, mits de belastingvoorstellen niet ten koste gaan van de werkenden.
De wiskunde van de Kamer blijft echter een hindernis: de coalitie bezit 66 zetels, terwijl de kleine oppositiepartijen gezamenlijk slechts zes zetels hebben. Met de SGP erbij zou men op 75 zetels komen, net één zetel onder de helft van de 150 leden. Premier Jetten hoopt dat de combinatie van sociale zekerheid, koopkracht en een aangepaste box 3 voldoende draagvlak creëert om een stabiele meerderheid te vormen.
Financiële consequenties en de zoektocht naar compensatie
De financiële impact van de voorgestelde vermogenswinstbelasting wordt geschat op enkele miljarden euro’s per jaar. Aangezien de bezuinigingen op WW en WIA verdwijnen, moet het kabinet op andere plekken knippen of extra inkomsten genereren. Vorige begrotingsrondes labelden hogere arbeidskosten als mogelijke bron, maar de linkse oppositie waarschuwt dat dit de koopkracht van werknemers juist zou aantasten.
Daarom wordt nu intensief gediscussieerd over een combinatie van maatregelen: een gerichte verhoging van de loonbelasting, een aangepaste heffing op huurwoningen en een mogelijke invoering van een vermogensrendementsbelasting op niet-beursgenoteerde activa. Het uiteindelijke pakket moet volgens Jetten een evenwicht vinden tussen fiscale rechtvaardigheid en economische groei.
De komende dagen worden cruciaal. Premier Jetten heeft aangekondigd dat hij woensdag en donderdag het debat over de financiële aspecten van de begroting zal leiden, waarbij hij hoopt alle geïnteresseerde partijen minstens één keer aan tafel te krijgen. Als de onderhandelingen slagen, zou dit de regering een breder mandaat geven om zowel de sociale zekerheid als de belastingstructuur van Nederland te hervormen.
