In de discussie rond vruchtbaarheidszorg kwam opnieuw een grote tekortkoming naar voren: het Medisch Centrum Kinderwens (MCK) in Leiderdorp had volgens rapporten al in 2018 ouders moeten informeren over het gebruik van bepaalde donoren, maar deed dat niet. De zaak draait om massadonoren en het feit dat klinieken volgens de beroepsgroep verplicht waren intern onderzoek te doen en betrokkenen op de hoogte te brengen zodra een grens werd overschreden. De kwestie raakt biologische ouders, donorkinderen en het vertrouwen in medische instellingen.
Belangrijke cijfers geven scherp weer waarom dit zo ingrijpend is: via het zaad van genoemde donoren zijn door één kliniek naar schatting minstens 1.200 kinderen verwekt; er zijn minstens 36 massadonoren bij die kliniek en bijna 1.000 (wens)moeders betrokken. De professionele vereniging NVOG en toezichthouder IGJ waren op de hoogte van aanbevelingen, maar de uitvoering en controle daarop blijken te zijn uitgebleven, wat door belangenorganisaties en advocaten scherp wordt bekritiseerd.
Bevindingen en cijfermatige context
Onderzoek van journalisten bracht naar voren dat over twee decennia meerdere klinieken donors hebben ingezet die meer kinderen mogelijk maakten dan volgens afspraken wenselijk werd geacht. In totaal zijn 85 zogeheten massadonoren geregistreerd, waarvan ongeveer 60 toerekenbaar zijn aan individuele klinieken. De MCK staat met 36 gevallen bovenaan, gevolgd door kliniek Rijnstate met 18. Deze aantallen leggen niet alleen organisatorische, maar ook ethische en sociale vragen bloot: hoeveel genetische verwantschap is wenselijk in een regio en welke informatie hebben mogelijke ouders nodig om een geïnformeerde keuze te maken?
Wat verstaan we onder massadonoren?
Het begrip massadonoren wordt in overlegdocumenten helder omschreven: een massadonor is een donor die meer dan 25 kinderen heeft verwekt via klinische donatie. Deze grens fungeert als norm om overmatige genetische concentratie te voorkomen en om privacy- en sociale risico’s te beperken. De aanbeveling van de speciale commissie was daarom eenduidig: alle klinieken moesten een interne analyse uitvoeren en betrokkenen informeren zodra blijkt dat de limiet bereikt of overschreden wordt.
Waarom werd informatie niet gedeeld?
Inhoudelijk blijkt dat de directie van de MCK al in 2018 op de hoogte was van de aantallen bij bepaalde donoren, maar besloot niets proactiefs te communiceren. Opmerkelijk is dat twee leden van de raad van bestuur destijds deelnamen aan de commissie die de aanbevelingen opstelde; een van hen werkt inmiddels niet meer bij de kliniek en een ander was klinisch embryoloog en is nu directeur. De kliniek heeft verklaard dat er destijds ‘in overleg met de beroepsgroep’ is besloten mensen niet actief te benaderen, terwijl de NVOG stelt dat opvolging van het advies geen vrijblijvende optie was.
Persoonlijke verhalen en juridische stappen
Het stilhouden had concrete consequenties voor individuele gezinnen. Zo diende de moeder Brenda Frederiks een klacht in nadat zij in april 2026 vernam dat haar donor bewust vaker was gebruikt dan toegestaan. Advocaat Mark de Hek, die donoren, donorkinderen en moeders bijstaat, spreekt van een poging tot ‘wegmoffelen’ van overschrijdingen en benadrukt dat het vertrouwen in medisch handelen ernstig is geschaad. Deze persoonlijke verhalen illustreren waarom transparantie geen abstract principe is, maar directe invloed heeft op rechten en emoties.
Toezicht, kritiek en mogelijke vervolgstappen
Toezichthouder IGJ en het ministerie VWS waren op de hoogte van de adviezen die in 2018 werden opgesteld, maar er is kritiek dat de uitvoering niet systematisch is gecontroleerd. Belangenorganisatie Stichting Donorkind noemt het schokkend dat donorkinderen in de documenten nauwelijks worden genoemd en pleit voor onafhankelijk onderzoek naar de rol van professionals, beleid en toezicht. De IGJ voert inmiddels onderzoek naar MCK; culturele en juridische vragen over aansprakelijkheid, informatieplicht en nazorg blijven openstaan.
Samenvattend roept deze zaak bredere discussies op over ethiek, medische transparantie en toezicht. De kernvraag blijft: hoe waarborg je dat technische normen, zoals de limiet van 25 kinderen per donor, worden nageleefd en dat betrokkenen tijdig worden geïnformeerd? Oproepen tot onafhankelijk onderzoek en versterking van controlemechanismen klinken nu luider dan ooit, met het oog op het herstel van vertrouwen en bescherming van donorkinderen en hun families.
