Nederland heeft zijn eerste lijst van kritieke grondstoffen gepubliceerd, een lijst die zeventien essentiële materialen omvat die van vitaal belang zijn voor de Nederlandse industrie. Deze grondstoffen, waaronder galliumgermaniumvanadium en bismut zijn kwetsbaar vanwege hun concentratie in één land, meestal China.
De publicatie van deze lijst is een reactie op de toenemende druk op de leveringszekerheid van deze grondstoffen, veroorzaakt door geopolitieke ontwikkelingen. De lijst is gepubliceerd als bijlage van een Kamerbrief van vier ministers: Economische Zaken en KlimaatKlimaat en Groene GroeiBuitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en Defensie.
De impact van Chinese exportrestricties
Sinds april vorig jaar gelden er exportrestricties in China die de industrie van permanente magneten verstoren. Daarnaast zorgt de onrust in de Straat van Hormuz voor minder beschikbaarheid van aluminium en helium. Deze ontwikkelingen onderstrepen de kwetsbaarheid van de Europese positie ten opzichte van China.
China heeft al herhaaldelijk laten weten dat het zal terugslaan als de Europese Commissie ingrijpt tegen de vermeende dumping van Chinese producten. Daarnaast wil China bij de exportvergunningen van zeldzame aardmetalen zoveel weten over de Europese bedrijfsprocessen dat dit vragen oproept over de veiligheid van Europese kennis.
De rol van de Europese Unie
De Europese Unie heeft zichzelf doelen opgelegd om de afhankelijkheid van kritieke grondstoffen te verkleinen. Zo zou in 2030 meer dan 10 procent van de jaarlijkse Europese consumptie van strategische grondstoffen binnen de EU moeten worden gewonnen. De Europese Rekenkamer heeft echter vraagtekens geplaatst bij de haalbaarheid van dit soort doelen.
In tegenstelling tot de Verenigde Staten, die er momenteel vele miljarden tegenaan gooien, lukt het de Europese Unie veel minder goed om grote deals te sluiten met landen waar de mijnbouw van kritieke grondstoffen plaatsvindt. Dit onderstreept de noodzaak voor Nederland om zijn eigen lijst van kritieke grondstoffen te publiceren.
De betekenis van de Nederlandse lijst
Hoewel er al een Europese lijst met kritieke grondstoffen bestaat, is een aparte Nederlandse lijst belangrijk, aldus Andor Lips grondstoffenexpert bij het Nederlands Materialen Observatorium. „Het geeft focus, het maakt duidelijk waar Nederland zich op moet richten. En het laat ook zien dat het een veelkoppig probleem is. Als we één van deze grondstoffen veilig stellen, zijn we er nog lang niet.”
Alle zeventien grondstoffen die voor Nederland belangrijk zijn, komen ook terug op de Europese lijst. Interessant is vooral wat ontbreekt, zoals mangaan en nikkel die wel op de Europese lijst staan maar niet op de Nederlandse. „Dat zijn belangrijke elementen voor de batterijproductie in Europa, maar wij hebben nog geen fabrikanten van batterijen”, zegt Lips.
Nederland heeft wel een sterk ontwikkelde chemische industrie. Daarom staat bijvoorbeeld fluorspar op de lijst, een grondstof die belangrijk is voor koelmiddelen in de chemische industrie. De stof is ook belangrijk bij smeltprocessen in metaal- of glasproductie of -recycling, omdat fluorspar het smeltpunt van metaalmengsels verlaagt. „Zowel de winning als de verwerking van fluorspar vindt vooral in China plaats”, zegt Lips.
Een andere grondstof die de Nederlandse lijst haalde is cokeskool een specifiek soort steenkool. „We zijn er inmiddels aan gewend dat steenkool gebruiken voor elektriciteit niet meer gewenst is vanwege het klimaatprobleem. Maar voor de staalproductie blijven cokeskolen nog heel relevant. Bijna 70 procent van de cokeskolen komt uit China.”
Bij enkele grondstoffen op de lijst is het niet China waar Nederland afhankelijk van is. Zo komt iridium (belangrijk voor gezondheidszorg en ruimtevaart) vooral uit Zuid-Afrika en niobium (belangrijk voor pijpmateriaal) voor 90 procent uit Brazilië.
