De familie van de in april overleden influencer Jade Kops wordt zwaar bedreigd door fans die niet accepteren dat het gezin geen contact zoekt. Vader René Kops vertelt over de dreigementen en de moeilijke situatie waarin de familie zich bevindt. Maar wat drijft fans ertoe om zo ver te gaan?
Jade Kops deelde haar leven met honderdduizenden volgers op sociale media. Na haar overlijden volgde een golf van steun en condoleances. Maar voor de familie bleef het niet bij betuigingen van medeleven.
De grens tussen medeleven en lastigvallen
De familie van Jade Kops ontvangt dreigementen en wordt lastiggevallen door mensen die zich sterk met Jade verbonden voelen. René Kops vertelt dat sommigen niet accepteren dat de familie geen contact zoekt. ‘Die mensen denken ook écht dat Jade van iedereen was,’ zegt hij. Maar waar ligt de grens tussen het betuigen van medeleven als fan en mensen lastigvallen?
Sociaal wetenschapper Linda Duits van de Universiteit Utrecht spreekt over een parasociale relatie een band die fans voelen met een beroemdheid die zij niet persoonlijk kennen. ‘Een deel van de fans heeft het gevoel dat ze hun idolen echt kennen,’ zegt Duits. Deze relatie kan zo sterk zijn dat fans het gevoel hebben dat ze een foto, een glimlach of een aardig woordje van hun idool verdienen.
Historische voorbeelden van fanatisme
Vergaande betrokkenheid bij beroemdheden is niet nieuw. John Lennon werd vermoord door een geobsedeerde fan, en fans van Britney Spears gingen massaal in protest met de #FreeBritney-beweging. Na de dood van voormalig One Direction-lid Liam Payne zeiden aanhangers dat het bijna voelde ‘alsof je een familielid verloren bent’. Deze voorbeelden tonen aan dat de emotionele band tussen fans en hun idolen diepgaand kan zijn.
De impact van sociale media
De parasociale relatie bestaat ook met influencers, zoals in het geval van Jade Kops. ‘Het is een eenzijdige relatie, die mensen kennen jou als fan helemaal niet,’ zegt Duits. Toch is er een gevoel van nabijheid. ‘De mensen die je volgt of adoreert voelen misschien als je buurmeisje of als je nichtje. Ondertussen zie je ze tussen posts van je eigen vrienden of vriendinnen en loopt alles door elkaar heen.’
Elly Konijn, hoogleraar mediapsychologie aan de Vrije Universiteit, spreekt liever over een media-gebaseerde relatie. ‘Een parasociale relatie suggereert dat het geen echte relaties zijn, alsof het minderwaardig is of ondergeschikt,’ zegt Konijn. Maar ze benadrukt dat deze verbintenis wel degelijk twee kanten op gaat. ‘De influencer en de volger delen iets met elkaar, spreken elkaar aan en soms volgen er berichten heen en weer. Ook al is het via sociale media, dat gevoel is heel echt.’
De emotionele verbinding
Deze emotionele verbinding kan zowel positief als negatief zijn. ‘Een grote betrokkenheid hoeft niet per definitie zorgelijk te zijn,’ zegt Duits. ‘Het kan ook positief en betekenisvol zijn voor mensen die iemand volgen. Er zijn vast veel mensen die Kops gevolgd hebben die aanknopingspunten hebben uit hun eigen leven.’ Konijn beaamt dit. ‘Er is sprake van een emotionele verbinding. Maar het is heel ingewikkeld als iemand opeens wegvalt.’
De verharding van de maatschappij
Voor veel fans lijken grenzen een grijs gebied. ‘Je kan nu iemand volgen, liken, reageren. Soms krijg je reacties. Er is meer interactie en je krijgt er iets voor terug, je houdt contact,’ zegt Duits. ‘Het voelt wel degelijk wederkerig, daarom is het veel makkelijker om die grens over te gaan.’
Fans vinden dat ze ergens aanspraak op kunnen maken, dat ze recht hebben op een foto, een glimlach, een aardig woordje. En zodra dat niet gebeurt, worden fans boos. Dat de boosheid leidt tot bedreigingen vinden Duits en Konijn verschrikkelijk, maar niet verrassend. ‘Online haat is toegenomen, politici schelden elkaar de huid vol,’ zegt Duits. Konijn is het hiermee eens. ‘Politici en rolmodellen laten grensoverschrijdend gedrag zien en zijn brutaal. Dat is hier ook aan de hand. De volgers verliezen compleet het perspectief van de familie uit het oog.’
Fans moeten op een andere manier leren meeleven, stellen beiden. Dat kan bijvoorbeeld via online condoleanceregisters of op een fysieke herdenkingsplek. Konijn benadrukt: ‘Houd in de gaten wat je plek is, dat geldt ook voor offline relaties. Iedereen zou die moeten respecteren.’ Duits voegt toe: ‘Het besef moet komen: dit gaat niet over mij als volger, maar over een familie.’
