IJzertekort is een veelvoorkomend probleem bij vrouwen, maar blijft vaak onherkend. Dit kan leiden tot ernstige gevolgen, zoals bloedarmoede en vermoeidheid. In dit artikel onderzoeken we de oorzaken, symptomen en mogelijke oplossingen van dit verborgen probleem.
Oncologisch chirurg Marjolein Smidt was een fanatieke sporter totdat ze merkte dat haar lichaam het niet meer aankon. Na een trainingsdag viel ze flauw in een restaurant. Ze bleek ernstige bloedarmoede te hebben, veroorzaakt door haar menstruatie. Dit is geen uitzondering; volgens schattingen heeft 10 tot 40 procent van de vrouwen een ijzertekort.
De rol van ijzer in het lichaam
IJzer is essentieel voor de aanmaak van hemoglobineeen eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof vervoert naar alle cellen in het lichaam. Een laag ijzergehalte kan leiden tot uiteenlopende klachten, van moeheid en haarverlies tot verminderde sportprestaties. Bij een ernstig tekort kan bloedarmoede ontstaan, met symptomen zoals hoofdpijn, rusteloze benen en beschadigd haar.
De ijzervoorraad in het lichaam wordt bepaald door de concentratie van het eiwit ferritine in het bloed. Pas als de voorraadschuur nagenoeg leeg is, gaat het hemoglobinegehalte dalen. Bij een ferritinegehalte onder de 15 µg/l spreken artsen van een ijzertekort bij vrouwen, voor mannen is de drempel 30 µg/l.
De impact van zware menstruatie
Vooral zware menstruatiebloedingen putten de ijzervoorraad uit. Gemiddeld verliest een vrouw 40 milliliter bloed per cyclus, maar meer dan 80 milliliter geldt als zwaar. Dit komt overeen met drie tot zes volle ‘super’ maandverbanden of vijf tot negen ‘super’ tampons tijdens de cyclus. Een recente Zweedse studie onder tienermeisjes liet zien dat 40 procent van hen een ferritinewaarde onder de 15 µg/l heeft.
Moderne vrouwen menstrueren ongeveer 400 tot 450 keer in hun leven, terwijl dit voor de landbouwrevolutie 50 tot 150 keer was. Dit komt door vaker zwangerschappen en langere borstvoeding in het verleden. Tegenwoordig eten mensen meer granen die de opname van ijzer remmen en minder vlees, dat ijzerrijk is. Voedingswetenschapper Hans Verhoef van de Wageningen Universiteit benadrukt dat tegen een zware menstruatie niet op te eten valt.
De discussie rond behandeling
Er is een verhitte discussie gaande over of artsen patiënten met een lage ijzervoorraad moeten behandelen, ook als de hemoglobinewaarde normaal is. Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) werkt aan een nieuwe richtlijn, die volgend jaar af moet zijn. Artsen en onderzoekers zijn het erover eens dat veel patiënten rondlopen met miskende klachten zoals moeheid en haaruitval, en dat een behandeling met ijzer kan helpen.
Internist Hilde Roijendie in het Isala ziekenhuis in Zwolle werkt, pleit ervoor om de ferritinegrens voor vrouwen te verhogen van 15 naar 30 µg/l. Ze benadrukt dat ijzergebrek een veelvoorkomend probleem is dat makkelijk te behandelen is. Hoogleraar experimentele klinische chemie Dorine Swinkels van het Radboudumc in Nijmegen stelt dat een universele ondergrens onmogelijk is zolang de tests niet op dezelfde, goed gedefinieerde standaard zijn geijkt.
Ondanks de discussie zijn alle gesproken experts het eens dat er iets moet gebeuren. Ze pleiten voor betere screening en behandeling van ijzertekort bij vrouwen, om zo de kwaliteit van leven te verbeteren en ernstige gevolgen te voorkomen.
