In februari 2026 werd de treasury van Fideuram, de private-bankdivisie van Intesa Sanpaolo binnen enkele uren leeggehaald. Een bedrag van 95 miljoen euro verdween naar rekeningen in China en Hongkong. De criminele methode was niets meer dan een ingenieus gebruik van kunstmatige intelligentie om zowel een WhatsApp-bericht als een stemnabootsing te leveren die volledig geloofwaardig overkwamen.
De ingenieuze opzet: nep-WhatsApp en een AI-gegenereerde stem
Paolo Molesini, toenmalig voorzitter van Fideuram, ontving een dringende WhatsApp-melding die zogenaamd afkomstig was van Carlo Messina, de CEO van de moederbank Intesa Sanpaolo. Het bericht eiste onmiddellijke overmakingen naar het buitenland. Kort daarna werd een telefoongesprek opgezet met een tweede contactpersoon, Paolo Nastasi managing partner van A&O Shearman Italia. Nastasi had echter geen idee van de zaak; zijn stem werd met AI-tools synthetisch gekloond en klonk exact als zijn eigen stem. Het klonen hoefde maar 15 seconden helder audio, waardoor de fraudeurs met minimale middelen een overtuigende stemkopie konden produceren.
Geldstromen, terugvorderingen en de verloren €36 miljoen
Na de telefonische bevestiging werden de bankgegevens per e-mail doorgestuurd en de overboekingen gestart. Het geld werd snel omgezet in cryptovaluta voornamelijk bitcoin, en vervolgens over een wirwar van wallets gespreid. Internationale samenwerking tussen banken en de autoriteiten resulteerde in de teruggave van een aanzienlijk deel: meer dan €40 miljoen werd geblokkeerd in China en €13 miljoen bevroren in Portugal. Desondanks blijft een bedrag van 36 miljoen euro onvindbaar, hetgeen wijst op een succesvolle conversie naar digitale valuta voordat de transfers konden worden gestopt.
Terugvorderingsdetails
De Italiaanse openbare aanklager in Milaan heeft een taakgroep onder leiding van adjunct-procureur Eugenio Fusco, met de officieren van justitie Barbara Benzi en Alfonso Serritiello, aangewezen om het spoor van de crypto-fondsen te volgen. Onderzoekster Sonia Mancini controleert de voorlopige maatregelen. De onderzoekers hebben minstens één buitenlandse naam geïdentificeerd die mogelijk onder een valse identiteit opereert, en internationale rechtshulpverzoeken zijn reeds ingediend om de digitale tegoeden te lokaliseren.
Reactie van Intesa Sanpaolo, justitie en de bredere implicaties
Intesa Sanpaolo heeft al eerder te maken gehad met AI-gerelateerde aanvallen. Antonio De Vita, hoofd beveiliging van de groep, meldde dat de bank ongeveer 5 000 nep-video’s met gemanipuleerde gezichten van Messina heeft laten verwijderen. Het nep-WhatsApp-scenario bij Fideuram bleek een andere distributie-channel te gebruiken, maar het principe – een geloofwaardig bericht van de top – bleef ongewijzigd.
De zaak benadrukt een groeiend risico: AI-fraude maakt het mogelijk om in enkele seconden een overtuigende stem van een bekende zakenadvocaat na te bootsen. Dergelijke tools, zoals Fish Audio (gratis online in 15 seconden) of open-source-projecten als GPT-SoVITS, vereisen minimale technische expertise en kunnen offline op een gewone pc worden uitgevoerd.
Voor treasury-afdelingen betekent dit dat formele procedures los van het kanaal van de communicatie cruciaal zijn. Een betaling die voortvloeit uit een informeel WhatsApp-bericht of een telefoonoproep moet door een tweede, onafhankelijke autorisatie worden bevestigd, en er moet een wachttijd worden ingebouwd voor nieuwe begunstigden of landen. Zonder zulke organisatorische waarborgen kan zelfs een ervaren voorzitter zoals Molesini worden misleid door een perfect nagename van een vertrouwde stem.
