Op landgoed Bronbeek in Arnhem vond op 15 augustus de 59e herdenking van de Birma-Siam-spoorweg en de Pakan Baroe-spoorweg plaats. Voor het eerst in de geschiedenis van deze herdenking was de Japanse ambassadeur aanwezig, een moment dat veel betekent voor de relatie tussen Nederland en Japan.
Deze spoorlijnen, aangelegd tijdens de Tweede Wereldoorlog onder Japanse bezetting, kosten tienduizenden levens. Onder de slachtoffers waren zeker 3000 Nederlanders, die stierven door honger, uitputting, ziekte en mishandeling terwijl ze dwangarbeid verrichtten.
Een historische aanwezigheid
Ambassadeur Michii Rokuichiro legde namens de Japanse ambassade een krans bij het monument voor de slachtoffers. Deze aanwezigheid is opvallend, omdat de ambassadeur bij andere Indië-herdenkingen niet welkom is. De organisatie achter de herdenking besloot hem na al die jaren uit te nodigen, na gesprekken met de eigen achterban.
Het bestuur van de organisatie verklaarde: “Niets kan het leed dat is aangedaan en het verdriet dat de eerste en volgende generaties met zich meedragen, wegnemen. We merken echter ook dat er binnen de gemeenschappen behoefte is aan verzoening en dialoog, zeker in een tijd waarin vrijheid geen vanzelfsprekendheid is.”
Reacties uit de gemeenschap
De aanwezigheid van de ambassadeur werd niet door iedereen positief ontvangen. Emmy Janssens van de Stichting Japanse Ereschulden reageerde: “Voor mij persoonlijk kan het wel. Maar ik kan mij voorstellen dat veel mensen toch even moeten slikken.”
De stichting demonstreert maandelijks bij de Japanse ambassade in Den Haag en eist dat Japan het leed erkent dat werd aangericht met de bezetting van voormalig Nederlands-Indië.
Een teken van erkenning
Voorzitter Wouter Neuhaus beschouwt de aanwezigheid van de ambassadeur als “een teken van erkenning en een betekenisvolle stap in het gesprek over een gedeelde geschiedenis.” Hij benadrukt echter dat niet iedereen gelukkig is met de uitnodiging.
Toekomstperspectief
Een van de eregasten bij de herdenking was de 102-jarige Ed van de Logt de laatste nog levende Nederlander die gedwongen werkte aan de spoorlijn tussen Thailand en Birma. Ook hij legde een krans tijdens de herdenking en is positief over de komst van de Japanse ambassadeur.
“Mieters natuurlijk, dat ze hier durven komen. Voor de geschiedenis is dat heel goed. Omdat er verzoening is tussen twee landen,” zei Van de Logt.
Voorzitter Paul Doop van de Nationale Herdenking riep onlangs op tot verzoening met Japan. Hij deed dat na een gesprek met de Japanse keizer Naruhito die afgelopen juni in Nederland was. “Verzoening is nodig als we samen de verantwoordelijkheid voor de toekomst willen nemen,” zei Doop.
Toch is het nog te vroeg voor de aanwezigheid van de ambassadeur bij de Nationale Herdenking 15 augustus 1945 in Den Haag, zegt Neuhaus. Hij sluit het niet uit voor de toekomst.
