In een ongekende politieke wending heeft de Hongaarse president Tamas Sulyok vandaag zijn handtekening gezet onder een grondwetswijziging die zijn eigen ambtstermijn onmiddellijk beëindigt. Deze beslissing is een direct gevolg van de verkiezingsbelofte van premier Magyar die in april met grote cijfers de macht overnam van oud-premier Orbán.
De grondwetswijziging, die maandag werd goedgekeurd door het parlement, markeert een significante verschuiving in de Hongaarse politiek. Sulyok, die in 2026 werd gekozen door een parlement met een grote meerderheid van het rechts-nationalistische Fidesz verloor zijn steun na het verlies van Orbán en zijn partij.
Een onvermijdelijke beslissing
Premier Magyar, leider van de Tisza-partij heeft deze grondwetswijziging gepromoot als een stap om het land te bevrijden van de invloed van het voormalige regime van Orbán. ‘We herstellen hiermee iets wat het regime-Orbán van het volk heeft proberen af te nemen,’ verklaarde Magyar. ‘De zekerheid dat de macht aan banden kan worden gelegd, dat publieke middelen kunnen worden teruggevorderd en dat de staat weer zijn – vrije Hongaarse – burgers kan dienen.’
Sulyok, een voormalig rechter van het Constitutioneel Hof had eerder geweigerd om te vertrekken, maar had uiteindelijk geen andere keus dan de wet te tekenen. Als hij had geweigerd, zou hij door het parlement zijn afgezet. De partij van Magyar beschikt over een tweederdemeerderheid in het parlement, wat de grondwetswijziging mogelijk maakte zonder steun van de oppositie.
Reacties en gevolgen
Sulyok waarschuwde dat de hervorming schade toebrengt aan de rechtsstaat. Hij noemde het in strijd met de rechtsstaat om ambtsdragers op deze manier te ontslaan. Ook Orbán reageerde op de grondwetswijziging. ‘Tirannie is niet langer een dreiging, maar de werkelijkheid. Als dit de president kan overkomen, is morgen niemand meer veilig,’ zei hij.
Parlementsvoorzitter Afnes Forsthoffer is vanaf maandag interim-president. Het parlement kiest binnenkort een nieuwe president, voor de periode tot er een nieuwe grondwet is. De grondwetswijziging omvat ook een maximum zittingstermijn van twaalf jaar voor parlementsleden en bepaalt de pensioenleeftijd voor rechters van het Constitutioneel Hof op 70 jaar. Dit betekent dat de huidige voorzitter van het Hof, een bondgenoot van Orbán, met pensioen moet.
Veranderingen in de Hongaarse staat
De grondwetswijziging voert ook andere veranderingen door in de Hongaarse staat. Er komt een grondwettelijk beschermd bureau dat verkeerd beheerde publieke bezittingen moet opsporen en terughalen. Dit bureau krijgt ruime onderzoeks-, toezichts- en vervolgingsmogelijkheden.
Verder wordt de pensioenleeftijd voor rechters van het Constitutionele Hof weer zeventig jaar. Het hof krijgt opnieuw meer ruimte om belasting- en begrotingswetten te beoordelen. Ook wordt de invloed van rechters op het bestuur van de rechterlijke macht uitgebreid. De regering schaft daarnaast het vetorecht van de Begrotingsraad af en vermindert het aantal wetten waarvoor een tweederdemeerderheid nodig is.
Voorstanders spreken over herstel van de rechtsstaat, terwijl Fidesz de hervormingen noemt het ‘begin van tirannie’. Tegenstanders hielden na de stemming een stil protest met kaarsen bij het parlement. De nieuwe regering noemt haar aanpak democratisch herstel, maar de oppositie ziet een snelle machtsconcentratie die vooral haar eigen positie verzwakt.
