De jaarlijkse discussie over de EU-begroting heeft in Brussel weer een felle wending genomen. Terwijl de Europese Commissie een openingsbod van bijna €285 miljard per jaar heeft voorgesteld – een stijging van circa €115 miljard ten opzichte van de vorige periode – staan een handvol landen erop te hameren dat de uitgaven onhoudbaar hoog blijven. Ierland, als voorzitter van de EU-vergaderingen dit halfjaar, heeft een compromis gepresenteerd dat probeert een balans te vinden tussen de roep om besparingen en de wens om nieuwe prioriteiten zoals innovatie en defensie te financieren.
Achtergrond van de begrotingsonderhandeling
De voorgestelde meerjarenbegroting, die vanaf 2028 voor zeven jaar geldt, omvat een totaal van bijna €2 000 miljard (gecorrigeerd voor inflatie). De Europese Commissie streeft daarmee naar een budget dat circa €170 miljard per jaar overstijgt, met een nadruk op moderniserende uitgaven en strengere voorwaarden voor bestaande subsidies. Aan de andere kant vormen de nettobetalers – een blok van zeventien landen waaronder Nederland, Duitsland, Denemarken, Finland, Oostenrijk en Zweden – een stevige tegenstem, omdat zij vinden dat de voorgestelde uitgaven 30 tot 40 % duurder uitvallen dan de huidige structuur.
Een parallel blok, gekend als Vrienden van Cohesie (met onder meer Italië, Polen en Spanje), weigert hun grote landbouw- en regiogelden op te geven. Zij stellen dat het wegnemen van die subsidies de economische cohesie van de Unie ondermijnt. De spanning tussen deze twee kampen heeft het debat tot nu toe weinig vooruitgang laten boeken.
Het Ierse compromis en de reactie van de erbiederse landen
Op zaterdag presenteerde Ierland onder leiding van minister Thomas Byrne (Europese Zaken) een “evenwichtig” voorstel. Het plan reduceert de cijfers van de Commissie met €159 miljard – ongeveer 8 % – en richt zich op het beschermen van bestaande subsidies voor landbouw en armere regio’s. Tegelijkst wordt een aanzienlijk deel van de nieuwe prioriteiten – onder andere programma’s voor economische stimulering, defensie-samenwerking en migratie-beheer – gekort.
De nettobetalers hebben hierop fel gereageerd. Minister Eelco Heinen (Financiën, VVD) stelde: “Nederland wil met andere landen een veel grotere reductie van de begroting zien. We sturen het voorstel dus per ommegaande retour.” Hun bezwaar is tweeledig: enerzijds vinden ze de €159 miljard te bescheiden, anderzijds vinden ze dat de bezuinigingen op de verkeerde posten zijn gericht – ze willen de oude subsidie-stromen behouden, terwijl de voorgestelde bezuinigingen vooral de nieuwe innovatie- en defensie-budgetten raken.
Vooruitzichten en mogelijke uitkomst
De komende week zal premier Rob Jetten samen met collega-minister-presidenten in Brussel bijeenkomen om een definitieve tekst te zoeken. Diplomaten waarschuwen dat, mocht de onderhandeling zich uitrekken tot de verkiezingscampagnes in onder meer Italië, Polen en vooral Frankrijk, de discussie kan ontsporen. Een waarschijnlijk scenario is een verder verkleinde begroting, maar dan ten koste van de langverwachte moderniseringsstappen die de nettobetalers voor ogen hebben.
Wat duidelijk blijft is dat de EU-begroting voor 2028 een cruciale test vormt voor de solidariteit van de Unie. Terwijl sommige lidstaten vasthouden aan elk centje van hun traditionele subsidies dringt een andere groep aan op een meer zuinige, toekomstgerichte uitgavenreeks. De uitkomst zal bepalen of de Europese financiële architectuur zich kan aanpassen aan de nieuwe realiteit van een energiek en defensief sterk Europa.
