In de nacht van zaterdag op zondag hebben de Verenigde Staten en Iran opnieuw van elkaar gelost. De spanningen in de Golfregio nemen toe, terwijl een fragiel wapenstilstandsakkoord dreigt te bezwijken onder de druk van militaire acties.
De recente ontwikkelingen beginnen met een Iraanse aanval op Amerikaanse militaire doelen in Bahrein en Koeweit. Deze acties volgen op eerdere Amerikaanse aanvallen op Iraanse opslagplaatsen voor raketten en drones. Het conflict lijkt in een vicieuze cirkel van vergeldingsacties terecht te zijn gekomen, wat de stabiliteit van de regio ernstig bedreigt.
De fragiele wapenstilstand
Twee weken geleden, op 14 juni, kwamen de Verenigde Staten en Iran overeen om hun gevechtshandelingen te staken en de Straat van Hormuz te heropenen. Dit akkoord moest een periode van zestig dagen inluiden waarin over het Iraanse nucleaire programma zou worden onderhandeld. Van meet af aan waren er echter twijfels over de houdbaarheid van dit akkoord.
Een van de grootste obstakels was de voortdurende geweldsdreiging in het zuiden van Libanon, waar Israël is binnengevallen om Irans bondgenoot Hezbollah te bestrijden. Israël en Hezbollah waren niet betrokken bij de onderhandelingen, en Jeruzalem liet blijk van weinig respect voor de afspraken. Afgelopen vrijdag sloten Israël en Libanon onder Amerikaanse bemiddeling alsnog een voorlopig bestand.
De Straat van Hormuz in het vizier
De heropening van de Straat van Hormuz, een cruciale vaarroute voor de wereldwijde export van gas, olie en andere fossiele brandstoffen, is eveneens problematisch gebleven. De afspraken over de vaarroute zijn vaag en breed geformuleerd, wat ruimte laat voor interpretatie en nieuwe spanningen.
De Iraanse buitenlandminister Abbas Araghchi waarschuwde zondag in Bagdad dat elke poging om nieuwe regelingen te treffen buiten wat Iran heeft opgezet, alleen zal leiden tot nieuwe moeilijkheden en toegenomen spanningen. De Amerikanen hadden eerder aangekondigd een vaarroute langs de kust van Oman te willen uitbreiden, verder weg van Iran. De twee recent aangevallen schepen voeren langs dit traject.
Dreigende taal van Trump
Amerikaanse president Donald Trump postte opnieuw dreigende taal op zijn platform Truth Social. Volgens hem heeft Iran het staakt-het-vuren weer geschonden, en als dit zo doorgaat, zullen de Verenigde Staten gedwongen zijn om de klus af te maken. Als dat gebeurt, zal de Islamitische Republiek Iran niet meer bestaan!
schreef hij.
De recente aanvallen hebben het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz, dat sinds het uitbreken van de oorlog eind februari grotendeels stil lag vanwege een Iraanse zeeblokkade, opnieuw in gevaar gebracht. Het is de vraag of rederijen en hun verzekeraars de doorvaart nog aandurven.
Vergeldingsacties en militaire doelen
De Verenigde Staten hebben opnieuw doelen in Iran aangevallen, volgens het Amerikaanse militaire commando in het Midden-Oosten (Centcom) als reactie op een Iraanse droneaanval op een commerciële tanker in de Straat van Hormuz. Het schip, de M/T Kiku, vaart onder Panamese vlag en heeft meer dan 2 miljoen vaten ruwe olie aan boord.
Volgens Centcom hebben Amerikaanse gevechtsvliegtuigen Iraanse militaire bewakingsinfrastructuur, communicatiesystemen, luchtafweerinstallaties, drone-opslagplaatsen en mijnenlegcapaciteit aangevallen in de omgeving van de Straat van Hormuz. Het ging om tien Iraanse militaire doelen op verschillende locaties in en rond de zeestraat.
De Iraanse Revolutionaire Garde zei als vergelding raket- en droneaanvallen te hebben uitgevoerd op Amerikaanse militaire doelen in Koeweit en Bahrein. Het Bahreinse ministerie van Binnenlandse Zaken meldde eerder dat het luchtalarm was afgegaan. Volgens een anonieme Amerikaanse functionaris zijn er vooralsnog geen Amerikaanse slachtoffers en is er geen grote schade aan Amerikaanse locaties in de regio gemeld.
De recente ontwikkelingen tonen aan dat het wapenstilstandsakkoord tussen de Verenigde Staten en Iran op een dun ijs staat. De voortdurende vergeldingsacties en de dreigende taal van beide kanten doen weinig goed aan de stabiliteit in de regio. Het is de vraag of de onderhandelingen over het Iraanse nucleaire programma nog wel kunnen doorgaan onder deze omstandigheden.
