In een tijd waarin wachtlijsten voor sociale huurwoningen eindeloos lijken en studenten kamperen door gebrek aan huisvesting, opent Museum Het Schip in Amsterdam een opmerkelijke tentoonstelling. Geen eigen huis: wonen in crisis neemt de afgelopen 125 jaar van de Woningwet onder de loep. Deze tentoonstelling, gevestigd op een krappe bovenverdieping is een uitdaging voor het kleine architectuurmuseum.
Met een interactieve tijdlijn die zelfs de gang in beslag neemt, vertelt het museum het verhaal van een probleem dat Nederland al jaren de barricades op trekt. De tentoonstelling combineert kunstwerken, archiefbeelden en protestposters om de roerige geschiedenis van volkshuisvesting in Nederland te schetsen.
Van de Woningwet tot de huidige crisis
Bezoekers worden door vier kamers geleid, van de eerste sociale woningbouw tot de huidige woningnood. Onderweg komen architecten, kunstenaars, stedenbouwkundigen, woningcorporaties en bewoners aan het woord. Curator Melle van Maanen, ook freelance architectuurjournalist voor NRC, benadrukt dat de tentoonstelling niet alleen een geschiedenisles is, maar ook een oproep tot actie.
Een opvallend element is de sheltersuit van kunstenaar Bas Timmer, ontworpen voor daklozen na het overlijden van een bekende. Naast de jas, gemaakt van oude slaapzakken, hangt een foto van Mona Keijzer, voormalig minister van Volkshuisvesting in kabinet-Schoof. Deze combinatie is ongemakkelijk maar treffend, gezien Keijzers houding tegenover mensen met een migratieachtergrond, een groep die bijna de helft van alle daklozen in Nederland vertegenwoordigt.
Een probleem van iedereen
De tentoonstelling neigt soms naar een feitenrelaas, met collages van jaartallen en gebeurtenissen die fragmentarisch kunnen overkomen. Toch benadrukt juist deze fragmentarische opzet de gelaagdheid en breedte van het thema. Een gigantische kaart van Platform Woonopgave toont een imposante mindmap van alle wet- en regelgeving rondom de woningbouw, illustrerend hoe ongrijpbaar het systeem is geworden.
Er is ook ruimte voor de slachtoffers van de woningnood. Protestposters met krakerskoevoet maken de lange historie van woningnood invoelbaar. De tentoonstelling verwijst naar de kroningsrellen van 1980 en het woonprotest van 2021, en meldt dat op 10 oktober opnieuw een woonprotest gepland staat in Amsterdam.
René Froger en het koophuisideaal
In een van de zaaltjes zingt volkszanger René Froger zijn hit Een eigen huis, een plek onder de zon. Deze vrolijke intermezzo contrasteert met de ernstige thema’s die daarvoor zijn besproken, maar weet toch het koophuisideaal aan te stippen. Froger blijkt zo ook politiek geëngageerd.
De tentoonstelling springt gedurfd heen en weer tussen protesten, kunst, wetsaanpassingen en Froger, wat de verschillende lagen van het woningprobleem blootlegt. Cartograaf Carlijn Kingma vangt deze gelaagdheid het best in haar tekening, die het ingewikkelde systeem van volkshuisvesting afbeeldt.
Oplossingen en toekomstperspectieven
Gelukkig voor woninglozen draagt de tentoonstelling ook oplossingen aan. Negen maquettes laten zien hoe er landelijk nog vier miljoen woningen zouden kunnen worden gebouwd. Ook zijn er voorbeelden uit de geschiedenis die laten zien dat het anders kan, zoals de eerste tuindorpen, buitenwijken en hoogbouw.
Museum Het Schip probeert daarmee niet alleen te laten zien hoe ingewikkeld de woningmarkt is geworden, maar ook dat verandering niet onmogelijk is. De tentoonstelling probeert de knoppen aan te wijzen: nu nog draaien.
