Op de eerste maandag van september, om 12 uur, zal de landelijke sirene weer klinken. Dit is niet alleen een test van het luchtalarm, maar ook het moment waarop minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink een update geeft op de lijst met gemeenten die niet voldoen aan de spreidingswet.
Dit is de derde keer op rij dat het ministerie deze lijst openbaar maakt. 83 gemeenten weten dat ze in de running zijn om op deze lijst te belanden. Hoewel de exacte datum nog kan verschuiven, staat vast dat deze gemeenten momenteel geen asielzoekers opvangen. In het voorjaar kregen ze al te horen dat ze op trede 2 staan van de spreidingswet, met de dreiging van trede 3 – de zogeheten zwarte lijst – op de horizon.
Montfoort en Dinkelland in de schijnwerpers
Montfoort is een van de gemeenten die vorige week op de lijst verscheen, samen met dertien andere. Wethouder Paul Pennarts van de partij Progressief Akkoord, die momenteel op vakantie is, laat weten dat na de zomer de draad weer wordt opgepakt. Volgens Pennarts heeft het uitblijven van asielopvang te maken met tegenstrijdige signalen uit Den Haag over het voortbestaan van de spreidingswet. Hij verwijst naar het kabinet-Schoof met PVV’er Marjolein Faber als minister van Asiel, die de wet wilde afschaffen.
Ook Dinkelland, een andere nieuwe gemeente op de lijst, heeft al actie ondernomen. Burgemeester John Joosten (VVD) verklaart dat er al 45 asielzoekers in een hotel tegenover het gemeentehuis verblijven en dat een projectleider is aangesteld voor nieuwe opvanglocaties. Toch was hij verrast door de plaatsing op de lijst. We gaan er niet panisch over doen zegt hij. Ik snap wel dat de minister duidelijk wil maken dat de spreidingswet serieus genomen moet worden.
De situatie in Westland
John Witkamp, raadslid van de LPF in de gemeente Westland, denkt dat het niet voor niets is dat de wethouder uit zijn gemeente als enige al moest langskomen bij Van den Brink. Westland, dat volgens de spreidingswet 643 asielzoekers een plek zou moeten geven, heeft een coalitie van LPF, CDA, VVD en GemeenteBelang Westland. Witkamp zegt: Wij gaan níet zomaar meewerken, wij maken onze eigen afwegingen.
Trede 3 betekent dat een gemeente onder toezicht komt te staan en onder druk wordt gezet. Bij trede 4 krijgt een gemeente te horen dat het ministerie van plan is om de zeggenschap over de mogelijke opvanglocaties over te nemen van het lokale bestuur. Bij trede 5 is dat besluit genomen, maar het college kan alsnog zelf in actie komen. Bij trede 6 is die kans voorbij: dan regelt het ministerie de opvang zelf, op kosten van de gemeente.
Witkamp doet er luchtig over en zegt dat zijn gemeente de bemoeienis vanuit Den Haag eerst zo lang mogelijk zal proberen tegen te houden, met juridische stappen. Hij vindt dat Westland genoeg doet aan opvang: We hebben ruim tweeduizend Oekraïners opgevangen. Over asielzoekers zegt hij: Waren het maar échte vluchtelingen, hè. Hij denkt dat ze komen om het economisch beter te krijgen, voor een uitkering.
Witkamp denkt dat verreweg de meeste inwoners van Westland tegen opvang zijn. En als het kabinet de gemeente toch dwingt? Wie de mensen hier een beetje kent, weet: dan komen ze in opstand.
Reacties van andere gemeenten
Burgemeester Joosten van Dinkelland zegt dat de lijst niet voelt als druk. Wij zien het als een feitelijke constatering. Wij voldoen nog niet aan de wet, dus daar werken we aan. Voor ons voegt het verder niks toe.
Volgens het ministerie houden 119 gemeenten zich aan de spreidingswet, 116 doen dat deels maar nog niet goed genoeg. En er zijn 107 gemeenten die nog helemaal geen opvanglocatie hebben. In welke volgorde die 107 op de zwarte lijst terechtkomen, hangt niet af van de mate waarin ze opvang weigeren, maar vooral van de snelheid waarmee zij op de brief in april hebben gereageerd.
De minister heeft al veertien gemeenten onder toezicht geplaatst, omdat ze niet voldoen aan hun verplichting om voldoende asielzoekers te huisvesten. Dit zijn Aalsmeer, Bronckhorst, Brunssum, Bunschoten, De Ronde Venen, Dinkelland, Hardinxveld-Giessendam, Hellendoorn, Lopik, Montfoort, Oldebroek, Oldenzaal, Vlaardingen en Vught. In juli werden al tien gemeenten op de lijst geplaatst.
Met één van de tien gemeenten die in juli op de trede 3-lijst werden geplaatst heeft inmiddels een gesprek plaatsgevonden. Door de zomerperiode is het wat moeilijk gesprekken in te plannen.
Sinds de ingang van de spreidingswet weten gemeenten hoeveel asielzoekers ze zouden moeten opvangen. Binnen elke regio is er nog wel onderlinge uitruil mogelijk en kunnen gemeenten die bijvoorbeeld bovengemiddeld veel Oekraïners opvangen de opvang voor reguliere asielzoekers gedeeltelijk wegstrepen.
