Nederland blijft geconfronteerd met een juridische barrière bij het terugsturen van asielzoekers naar Italië. De rechtbank in Den Haag heeft recentelijk besloten dat de leefomstandigheden voor asielzoekers in Italië niet voldoende zijn gegarandeerd, ondanks het nieuwe Europese migratiepact.
Deze uitspraak volgt op een zaak aangespannen door een Russische asielzoeker, die Nederland wilde terugsturen naar Italië. De rechtbank vond dat minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie niet voldoende bewijs had geleverd dat de opvangvoorzieningen in Italië sinds het migratiepact zijn verbeterd.
De rol van het Europese migratiepact
Het Europese migratiepact dat in juni van kracht werd, had als doel het aantal migranten dat illegaal de EU binnenkomt te verminderen en meer controle te krijgen over mensen die naar Europa komen. Een van de afspraken was dat EU-landen doorreizigers terugsturen naar het land van aankomst. Italië had Nederland toegezegd dat de opvang voor asielzoekers weer voldeed aan internationale normen.
Minister Van den Brink had aangegeven dat hij vertrouwde op het zogeheten interstatelijk vertrouwensbeginsel waarbij EU-landen erop kunnen vertrouwen dat andere lidstaten zich aan Europese afspraken en mensenrechten houden. De rechtbank vond dit vertrouwen echter niet voldoende onderbouwd.
De situatie in Italië
De rechtbank wijst erop dat het migratiepact nog maar zeer kort van kracht is en dat omstandigheden in Italië kunnen verbeteren. Echter, volgens de uitspraak heeft Italië nog steeds een tekort aan opvangplekken voor asielzoekers. Dit probleem was al eerder aangekaart door de Raad van State in 2023, die een verbod oplegde aan het terugsturen van asielzoekers naar Italië.
De Russische asielzoeker had overtuigend bewijs aangeleverd dat de problemen rond de opvang in Italië nog niet zijn opgelost. De rechtbank stelde dat het risico bestaat dat asielzoekers die naar Italië worden teruggestuurd, in een toestand van zeer verregaande materiële deprivatie terechtkomen, wat in strijd is met artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens het folterverbod.
Reacties uit de politiek
De Tweede Kamer, die in april met grote meerderheid instemde met het Europese migratiepact, roept minister Van den Brink en de Europese Unie op tot actie. JA21-Kamerlid Boomsma zei dat deze uitspraak het hele asielbeleid ondermijnt en dat de minister Italië moet aanspreken om hun beloften na te komen. D66-Kamerlid Van Asten benadrukte dat de EU-commissaris Asielzaken ook Italië moet aanspreken.
Boomsma van JA21 wil ook iets doen aan de juridische ruimte binnen het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Hij suggereert dat er een nieuw protocol nodig is, omdat de huidige regels het niet toelaten om migranten naar Italië te sturen op basis van het folterverbod.
Minister Van den Brink heeft aangegeven dat hij de uitspraak zal bestuderen en later met een inhoudelijke reactie komt. Ondertussen blijft Nederland asielzoekers niet kunnen terugsturen naar Italië, wat een uitdaging vormt voor het asielbeleid en de toepassing van het Europese migratiepact.
