Het kabinet heeft een omvangrijk pakket maatregelen voorgesteld om de stikstofcrisis in Nederland aan te pakken. Hoewel deze maatregelen aanzienlijke verbeteringen brengen, zal het land niet volledig van het stikstofslot komen. Dit concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) na een grondige beoordeling van de plannen.
De maatregelen zullen wel leiden tot een aanzienlijke daling van de stikstofuitstoot en zorgen voor meer ruimte voor vergunningverlening. PBL-directeur Marko Hekkert benadrukt dat het kabinet grote stappen zet richting een oplossing, maar dat een compleet doorbraak niet direct verwacht kan worden.
Ambitieuze doelen voor 2035
Het kabinet heeft concrete doelen gesteld voor de stikstofuitstoot in 2035. Ten opzichte van 2019 moet de uitstoot van de landbouw met 42 tot 46 procent dalen. Voor de industrie en het verkeer is een reductie van 50 procent het doel. Deze doelen willen ze bereiken door onder andere het creëren van stikstofarme zones rond natuurgebieden, het instellen van een norm voor het maximale aantal koeien per hectare en het invoeren van strengere stikstofnormen voor individuele boerenbedrijven.
Hekkert beschrijft de uitvoering van deze plannen als een uitvoeringsoperatie van historische omvang. Het PBL is uitgegaan van een perfecte uitvoering van alle plannen, maar er is geen rekening gehouden met mogelijke tegenvallers. Dit betekent dat de werkelijkheid mogelijk anders uitpakt dan gepland.
Impact op kwetsbare natuurgebieden
Als het kabinet de gestelde doelen haalt, zal de hoeveelheid stikstof die op kwetsbare gebieden neerdwarrelt fors afnemen. Toch blijft in 2035 het overgrote deel van de 120 natuurgebieden die gevoelig zijn voor stikstof overbelast, al neemt de mate van overbelasting sterk af. Slechts 14 gebieden zouden niet meer overbelast zijn. Hekkert benadrukt dat stikstof nog decennia een belangrijke factor zal blijven.
Ondanks de overbelasting verwacht Hekkert dat vergunningverlening weer makkelijker wordt omdat de natuur er fors op vooruitgaat. Hij suggereert dat maatregelen die de natuur verbeteren, kunnen compenseren voor iets te veel stikstof. Daarnaast verwacht hij een aanzienlijke verbetering van de kwaliteit van de natuurgebieden als het kabinet zones creëert rond gevoelige gebieden en problemen zoals verdroging en vervuiling aanpakt.
Uitdagingen voor de landbouwsector
De maatregelen stellen boeren voor grote uitdagingen. Veehouders moeten zelf weten hoe ze aan de nieuwe normen gaan voldoen, maar simpele en goedkope oplossingen zijn vaak niet voldoende. Een emissiearm stalsysteem kost bijvoorbeeld tonnen, en het wegdoen van dieren levert minder inkomsten op. Daarnaast komt er een maximum aantal koeien per hectare grond, wat vooral in gebieden met veel melkveehouders knelt.
Het PBL voorziet dat niet alle bedrijven financieel in staat zullen zijn om aan de nieuwe eisen te voldoen. De verwachting is dat een deel van de veehouders de handdoek in de ring zal gooien. Hekkert schat dat de plannen leiden tot zo’n 30 procent minder koeien in Nederland. Dit komt deels doordat de hete aardappel lang is doorgeschoven. Hekkert benadrukt dat een eerder begin van deze plannen een zegen was geweest, omdat boeren dan meer tijd hadden gehad om aan de strengere eisen te voldoen.
Hij raadt aan om de stok achter de deur die het kabinet heeft voor als de landbouw de doelen van 2035 niet haalt, zodanig te ontwerpen dat hij de boeren die de grootste stappen hebben gezet, het minste raakt. Hij adviseert het kabinet om het beleid nog verder uit te werken en goed uit te voeren, waardoor het in 2035 überhaupt niet nodig is om rechten in te trekken.
