De Nederlandse overheid heeft op 29 augustus 2026 excuses aangeboden aan ruim 20.000 jongeren die in de afgelopen twintig jaar in de gesloten jeugdzorg hebben gezeten. Deze vorm van zorg, bedoeld voor jongeren die niet veilig kunnen opgroeien, heeft vaak meer schade toegebracht dan hulp geboden.
De excuses komen van het kabinet, gemeenten en de jeugdzorgbranche. Ze zijn gericht aan alle jongeren die in deze instellingen hebben verbleven, inclusief diegenen die voor 2008 in een jeugdgevangenis zaten. De overheid heeft ook 12 miljoen euro beschikbaar gesteld voor herstelprogramma’s.
De schaduwzijde van de gesloten jeugdzorg
De gesloten jeugdzorg is de meest ingrijpende vorm van zorg voor jongeren. In deze instellingen kunnen jongeren hun vrijheid niet vrijelijk gebruiken. Ze mogen niet zonder goedkeuring de instelling verlaten en kunnen worden opgesloten in een aparte ruimte. Voor veel jongeren was dit een traumatische ervaring.
Onderzoek van Stichting Het Vergeten Kind toonde aan dat driekwart van de ondervraagde jeugdigen extra psychische klachten had opgelopen in de gesloten jeugdzorg. Ze zaten in een onveilige omgeving en hadden te maken met geweld en soms zelfs met seksueel misbruik. Jason Bhugwandass, een boegbeeld van jongeren in de gesloten jeugdzorg, heeft meerdere rapporten geschreven over de misstanden.
De weg naar excuses
De excuses die vandaag zijn aangeboden zijn breder dan eerdere excuses. Ze komen niet alleen vanuit de zorg, maar ook vanuit het ministerie en gemeenten. Anne Krijtenburg, die zelf maandenlang in de gesloten jeugdzorg heeft gezeten, reageerde op de excuses: “Veel mensen denken dat de pijn die ons is aangedaan, onze eigen schuld is. Nu wordt eindelijk uitgesproken dat dat niet zo is.”
Toch is niet iedereen tevreden met de excuses. Bhugwandass vindt dat er te weinig is geluisterd naar jongeren en dat het geldbedrag te laag is. Hij vindt dat meer betrokken organisaties excuses hadden moeten aanbieden. Krijtenburg ziet de excuses wel als een goede eerste stap, maar benadrukt dat de strijd nog niet gestreden is.
De toekomst van de jeugdzorg
De overheid realiseert zich dat de situatie van jongeren niet verbetert door ze hun vrijheid te ontnemen. Een aantal jaar geleden is besloten dat er een streep moet door deze vorm van jeugdzorg. Het streven is dat in 2030 geen nieuwe jongeren meer in de gesloten jeugdzorg zitten en dat de locaties die er nog zijn, gericht zijn op kleinere groepen.
De afgelopen tien jaar is het aantal jongeren in de gesloten jeugdzorg gedaald. Nu verblijven gedurende een jaar ruim 500 jongeren in zo’n instelling. Tegelijkertijd zijn er geen geschikte, betaalbare alternatieven voor jongeren die eerst in de gesloten jeugdzorg terechtkomen. Honderden jongeren zitten niet op een geschikte plek, concludeerde Zembla. Soms moeten jongeren op een vakantiepark of camping verblijven, met dag en nacht hulpverleners in de buurt.
De excuses zijn een belangrijke stap, maar de strijd is nog niet gestreden. De overheid moet nu bewijzen dat ze de lessen uit het verleden heeft geleerd en dat ze betere alternatieven kan bieden voor jongeren die hulp nodig hebben.
