Twee jeugdzorginstellingen hebben recentelijk hun excuses aangeboden aan jongeren die op de zogeheten Zikos-afdelingen (Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie) hebben verbleven. Deze afdelingen, bedoeld voor jongeren tussen de 12 en 18 jaar met complexe psychiatrische problemen, stonden in het vizier vanwege ernstige tekortkomingen in de zorg.
De excuses komen na jaren van kritiek en onderzoek, waaronder het rapport Eenzaam Gestorven van onderzoeker Jason Bhugwandassdie zelf in 2015 op een Zikos-afdeling verbleef. Het rapport onthult de diepe schade die de zorginstellingen hebben aangericht en de noodzaak van herstel en compensatie.
De misstanden op de Zikos-afdelingen
Jongeren op de Zikos-afdelingen werden urenlang opgesloten, vernederd en hardhandig in bedwang gehouden, zonder passende behandeling voor hun trauma’s. In 2026 concludeerde de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd dat de zorg op deze afdelingen van onvoldoende kwaliteit was en dat er onvoldoende begeleiding op maat werd geboden. De afdelingen zijn inmiddels gesloten, maar de gevolgen voor de jongeren blijven.
Zeven jongeren die op de afdelingen verbleven, zijn inmiddels overleden. Moeder Viola vertelt hoe de Zikos-periode haar dochter Tara tot het einde bleef achtervolgen. In haar hoofd zat ze nog steeds daarzegt Viola. Deze getuigenissen benadrukken de diepe impact van de misstanden.
De excuses en de weg naar herstel
Jeugdzorginstelling Pactum erkent dat de zorg op de Zikos-afdelingen in veel gevallen onveilig was en negatieve gevolgen heeft gehad. Wat er op de Zikos-afdelingen is gebeurd, had nooit mogen gebeurenaldus Pactum. Ook iHub onderwijs & familiezorg biedt excuses aan en erkent dat zij de jongeren hadden moeten helpen. Het was niet jouw schuld. Jij was kind en je had hulp en zorg nodigschrijft iHub in een brief.
Onderzoeker Jason Bhugwandass vindt de excuses belangrijk, maar te laat. Jongeren zijn eerst beschadigd door het systeem, daarna niet geloofd, vervolgens aan hun lot overgelaten, en moesten daarna ook nog wachten op woorden die allang uitgesproken hadden moeten wordenzegt hij. Voor Bhugwandass hebben excuses pas betekenis als ze leiden tot verantwoordelijkheid, herstel, compensatie en nazorg.
De toekomst van de jeugdzorg
De minister van Langdurige Zorg, Jeugd en SportMirjam Sterkheeft geld vrijgemaakt voor het herstel van de betrokken jongeren. Ze bespreekt met de jongeren zelf hoe de excuses eruitzien. Het kabinet streeft ernaar om de gesloten jeugdzorg volledig af te bouwen tegen 2030 en zoekt naar alternatieven voor jongeren met zware psychische problemen.
Deskundigen, zoals Levi van Dambijzonder hoogleraar Veerkrachtig Opgroeienbenadrukken het belang van erkenning voor wat de jongeren hebben meegemaakt. Alleen al om weer vertrouwen te krijgen in bevoegd gezag en hulpverleningzegt Van Dam. Ook Peter Dijkshoornoud-jeugdpsychiater, waarschuwt dat het systeem deze jongeren slechter heeft gemaakt in plaats van te helpen.
De jeugdzorginstellingen onderstrepen dat ze hun verantwoordelijkheid willen nemen en samen met de jongeren willen kijken hoe ze hen het beste kunnen helpen. Ze erkennen dat er veel actie is ondernomen voor betere zorg, maar dat ze eerder hadden moeten luisteren naar wat jongeren en ouders vertelden: dat zij zich niet veilig, niet gezien en niet geholpen voelden.
