De Europese Commissie heeft plannen gepresenteerd om het Europese emissiehandelssysteem (ETS) te versoepelen, met als doel de Europese industrie meer tijd en middelen te geven om te verduurzamen. Deze aanpassingen komen in een periode waarin de industrie worstelt met hoge energieprijzen, strikte regels en hevige concurrentie.
De Commissie streeft ernaar om klimaatdoelstellingen te combineren met concurrentiekracht zoals benadrukt door Wopke Hoekstra, Europees commissaris voor klimaat. De nieuwe maatregelen zullen de industrie helpen om op de wereldmarkt te concurreren, terwijl ze tegelijkertijd hun CO2-uitstoot verminderen.
Langzamere afbouw van emissierechten
Een van de belangrijkste wijzigingen is de langzamere afbouw van emissierechten. In plaats van vanaf 2039 geen nieuwe certificaten meer uit te geven, zal dit proces nu pas vanaf 2035 beginnen. Daarnaast zal de Commissie, onder voorwaarden, langer doorgaan met het uitdelen van gratis certificaten aan bedrijven die investeren in verduurzaming.
De Commissie wil ook dat landen een groter deel van de opbrengst van het ETS investeren in het vergroenen van hun industrie. Vorig jaar bracht het ETS 43 miljard euro op, waarvan slechts een klein deel werd gebruikt voor industriële verduurzaming. Straks moet minimaal 1 op de 2 euro’s tegoed komen aan groenere industrie.
Verduurzaming van de lucht- en scheepvaartsector
In de lucht- en scheepvaartsector zal het ETS juist worden uitgebreid. Luchtvaartmaatschappijen zullen nu ook voor vluchten naar steden binnen 5000 kilometer van het midden van de EU betalen voor hun uitstoot. De verste vluchten, zoals die naar de VS en China, blijven echter buiten dit systeem.
Deze aanpassing is bedoeld om Europese luchtvaartmaatschappijen te beschermen tegen oneerlijke concurrentie van buiten de EU. Het is ook een compromis om verdere geopolitieke spanning te vermijden, aangezien de EU in 2011 al eens intercontinentale vluchten wilde belasten, maar hiervan afzag na druk vanuit China en de Verenigde Staten.
Reacties uit het bedrijfsleven en milieuorganisaties
De reacties op de nieuwe plannen zijn wisselend. Vanuit het bedrijfsleven komen voorzichtig positieve reacties, met name van de chemie- en staalsector. Deze bedrijven zien de aanpassingen als een kans om te investeren in verduurzaming en om te concurreren met bedrijven buiten de EU.
Milieuorganisaties en maatschappelijke organisaties zijn echter kritischer. Ze vrezen dat de versoepeling van het ETS de verduurzaming zal vertragen en de groene voorlopers zal afstraffen. Ze wijzen erop dat Europa momenteel kampt met extreme hitte, droogte en verwoestende natuurbranden, en dat de Commissie daarom niet de handrem moet trekken op de verduurzaming.
Volgens Wijnand Stoefs van Carbon Market Watch krijgen bedrijven veel meer ruimte, waardoor het ETS enorm wordt afgezwakt. Hij vreest dat de industrie nog weinig druk zal voelen om te vergroenen. Toch ziet hij enkele positieve ontwikkelingen, zoals het feit dat bedrijven in de toekomst alleen nog gratis uitstootrechten krijgen als ze concrete verduurzaming aantonen.
De voorstellen van de Europese Commissie zijn nog niet definitief. Zowel de EU-lidstaten als het Europees Parlement moeten het nog eens goedkeuren. Het is ongewis of het voorstel verder wordt afgezwakt of juist ambitieuzer wordt. Landen zoals Tsjechië, Italië en Polen pleitten eerder voor het afzwakken of opschorten van het ETS, terwijl Nederland en Zweden het overeind willen houden om de industrie te verduurzamen en weerbaar te maken.
