De nieuwste Europese surveillancegegevens over geslachtsziekten tonen een zorgwekkende trend: in 2026 zijn gonorroe en syfilis duidelijk toegenomen. Volgens het Europese centrum voor ziektepreventie en -controle (ECDC) werden in het EU/EEA-gebied voor 2026 106.331 meldingen van gonorroe en 45.577 meldingen van syfilis geregistreerd. Deze aantallen geven aan dat eerdere aannames over blijvende daling niet meer opgaan en dat het publieke gezondheidsbeleid opnieuw moet worden herzien. Surveillance blijft essentieel om spreiding te monitoren en in te grijpen.
De stijging is zowel statistisch als praktisch belangrijk: de meldingsgraad van gonorroe is sinds 2015 met 303% toegenomen en de cijfers voor syfilis zijn meer dan verdubbeld in hetzelfde interval. De data die ECDC rapporteert bestrijken 2026; gegevens voor 2026 en 2026 zijn nog niet vrijgegeven. Dit betekent dat beleidsmakers, zorgverleners en burgers op basis van de beschikbare informatie moeten handelen, met aandacht voor screening, behandeling en voorlichting. Epidemiologische trends geven richting aan preventieve strategieën.
Belangrijkste cijfers en wat ze betekenen
De ruwe aantallen vertellen een duidelijk verhaal. In 2026 registreerden 28 landen binnen EU/EEA samen 106.331 gonorroegevallen, met een gemelde incidentie die het hoogste niveau bereikt sinds het begin van de Europese surveillance. Voor syfilis werden in 29 landen 45.577 gevallen gemeld. Daarnaast werd een toename van aangeboren syfilis vastgesteld: 140 bevestigde gevallen in 14 landen, tegen 78 het jaar daarvoor. Aangeboren infecties zijn bijzonder zorgwekkend omdat zij direct wijzen op tekortkomingen in prenatale screening en behandeling. Aangeboren syfilis is grotendeels vermijdbaar met tijdige diagnostiek en therapie.
Verdeling en leeftijdsgroepen
De ECDC-analyse toont ook demografische patronen: mannen die seks hebben met mannen blijven een groot deel van de geregistreerde gonorroegevallen uitmaken, maar sinds 2026 is er ook een duidelijke stijging zichtbaar bij heteroseksuele volwassenen. Jongvolwassenen vormen een opvallende groep bij veel meldingen. De gegevens benadrukken dat geen enkele bevolkingsgroep automatisch buiten risico valt. Preventie en voorlichting moeten dan ook breed inzetbaar en niet-stigmatiserend zijn. Risicogroepen vragen toegang tot beperkte-barrières testing en counseling.
Waarom de stijging? Meerdere factoren spelen samen
Er is niet één enkele oorzaak voor de toename van geslachtsziekten. Belangrijke verklaringen omvatten veranderingen in seksueel gedrag, minder frequent condomgebruik, ongelijkmatige toegang tot testen, en vertragingen in diagnose en behandeling. Daarnaast beïnvloeden verschillen in surveillancesystemen tussen landen de meldingscijfers. Hoewel meer testen soms tot hogere meldingen leidt, is het signaal ruim en persistent genoeg om aan te nemen dat er een echte toename van transmissie plaatsvindt. Determinanten van transmissie werken op individueel, sociaal en systeemniveau door.
Antibioticaresistentie en medische complexiteit
Een extra complicatie is de opkomst van antibioticaresistentie bij gonorroe. Het ECDC waarschuwt dat profylactisch gebruik van bepaalde antibiotica, zoals wijdverbreid gebruik van doxiciline, niet aanbevolen is vanwege het risico op versnelde resistentie. Juist daarom is snelle en correcte diagnostiek gevolgd door passende behandeling cruciaal. Zelfmedicatie of onjuiste antibiotica verergeren het probleem. Antimicrobiële resistentie maakt zorgvuldig behandelbeleid en surveillance noodzakelijk.
Wat kunnen overheden en burgers doen?
Het ECDC roept op tot versterking van screeningprogramma’s, betere toegankelijkheid van testen en modernisering van nationale strategieën. Praktische maatregelen zijn onder meer het gratis of betaalbaar aanbieden van basis-tests in meer landen (momenteel vragen 13 van 29 landen nog directe kosten), het opnemen van syfilisscreenings vroeg in de zwangerschap en herhaling voor risicogroepen, en heldere voorlichtingscampagnes die condomgebruik stimuleren. Voor individuen blijven eenvoudige handelingen effectief: gebruik een condoom bij nieuwe of meerdere partners en laat je testen bij symptomen zoals pijn, afscheiding of zweren. Preventieve zorg is zowel persoonlijk als collectief van aard.
