De naam Calliope Tsoupaki draagt twee tradities in zich: christelijk en oud-hellenisch. Haar grootmoeder was ook Calliope, een verwijzing naar een derde-eeuwse heilige die weigerde van het christendom af te stappen. Deze heilige, op haar beurt, leende haar naam van Kalliope, de muze met de “mooie stem” in de Griekse mythologie. De twee vrouwen, de christelijke en de mythologische, lijken in de werkkamer van de 63-jarige componist tegenover elkaar te staan, één gevangen in een 16e-eeuwse gravure, de ander afgebeeld als een icoon met een gekruiste vuist.
Dag in de Branding en het nieuwe orkestrale programma
Voor het Haagse festival Dag in de Branding heeft Tsoupaki dit jaar een reeks van vijf concerten samengesteld. Het Residentie Orkest betrekt haar stukken, waaronder “Falling”, een werk dat de menselijke zoektocht naar betekenis in een verwarrende wereld belicht. In hetzelfde programma zingt mezzosopraan Barbara Kozelj de vijf Rückert-Lieder van Gustav Mahler. Een ander hoogtepunt is “Thin Air”, een compositie die Tsoupaki tijdens haar periode als Componist der Nederlanden (2018-2021) in coronatijd schreef.
Naast de muziek heeft Tsoupaki een documentaire getiteld True to Our Inner Daemon gepresenteerd, waarin Griekse filmmaker Tassos Gkoletsos zoekt naar oude heidense rituelen rondom Dionysos. Hiermee onderstreept ze dat haar creatieve bron zowel historisch als hedendaags is.
Spirituele wortels en de Johan Wagenaar Prijs
De spirituele invloed van de Griekse monnik Ananias Kouketis is doorslaggevend in Tsoupaki’s leven. Zij noemt hem haar “spirituele vader” en herinnert zich een jonge ontmoeting in Athene, in de wijk Exarchia, waar hij wekelijks dienstdeed in de kerk van Heilige Nektarios op het eiland Egina. “Hij zei altijd: ‘We zijn allemaal een open wond’,” vertelt Tsoupaki. Deze benadering, waarbij hiërarchie wordt opgeheven en wederzijdse blootstelling centraal staat, heeft haar muzikale visie gevormd.
De iconen van zowel de christelijke Calliope als van Heilige Nektarios hangen nog steeds in haar studio. Het samenspel van deze beelden weerspiegelt haar overtuiging dat geloof en muziek op dezelfde innerlijke plek wonen. Het hoogtepunt van het jaar is de toekenning van de Johan Wagenaar Prijs tijdens het openingsconcert van Dag in de Branding. Deze nationale onderscheiding is de hoogste eer die een Nederlandse componist kan ontvangen.
Tsoupaki benadrukt dat haar religieuze achtergrond geen dogmatische bekering is, maar een bron van creatieve inspiratie. “Mijn ouders gaven me vrijheid; religie is een verrijking, geen gevangenis,” stelt ze. Ze wijst erop dat ze geen regelmatige kerkganger is en dat ze afstand neemt van politieke instrumentalisering van religie.
Voor Tsoupaki is componeren een manier om dichtbij anderen te komen. Ze beschrijft het proces als een zoektocht waarin ze noten vastlegt, zelfs wanneer ze nog geen betekenis lijken te hebben, in de hoop dat ze later een plaats vinden. “Muziek kan mensen bevrijden van de lineaire tijd en hen een moment van transcendentie geven,” aldus Tsoupaki, een gedachte die ze leerde van haar mentor Louis Andriessen.
