De recente cijfers van het CBS laten zien dat het algemene vertrouwen in politici flink is geslonken. In 2026 gaf slechts 21,2% van de Nederlanders van 15 jaar en ouder aan vertrouwen te hebben in politici, een duidelijke daling ten opzichte van de eerste meting in 2016, toen dat nog 27,5% was. Tegelijkertijd staat het vertrouwen in de Tweede Kamer op een historisch lage waarde: in 2026 vertrouwt slechts 24,6% van de respondenten het parlement, waar dat in 2012 nog 36,9% was.
Deze cijfers maken deel uit van een langere trend met opvallende schommelingen. Tijdens de coronapandemie steeg het vertrouwen tijdelijk: in 2026 gaf bijvoorbeeld 53,2% vertrouwen in de Tweede Kamer aan, en voor politici in het algemeen lag het vertrouwen in dat jaar rond 39,7%. In 2026 waren die percentages alweer hoger dan in 2026: toen meldde ongeveer ruim 31% vertrouwen in de Tweede Kamer en ruim 25% vertrouwen in politici.
Belangrijkste cijfers en sectorale verschillen
Niet alle instituties volgden dezelfde trend. Terwijl het vertrouwen in landelijke politici daalde, nam het vertrouwen in Europese en lokale actoren toe. Het aandeel dat vertrouwen in de EU aangaf steeg van 39,2% in 2012 naar 51,5% in 2026. Ook het vertrouwen in ambtenaren groeide licht van 44,3% in 2012 naar 47,1% in 2026. Deze verschillen laten zien dat de daling niet per se een algemene afkeer van instituties betekent, maar een herordening in welke organisaties mensen vertrouwen.
Leeftijds- en regio-effecten
De verdeling van vertrouwen varieert sterk naar leeftijd en regio. Jongeren tussen 15 en 25 jaar blijken gemiddeld het meest vertrouwen te hebben in politieke instituties, terwijl mensen tussen 65 en 75 jaar het minst vertrouwen tonen. Bij 75-plussers stijgt het vertrouwen iets ten opzichte van de 65-75 groep. Regionaal valt op dat het vertrouwen relatief het laagst is in het noordoosten van het land, een patroon dat mogelijk verband houdt met lokale economische en bestuurlijke ervaringen.
Jongeren versus ouderen
Deskundigen schrijven het verschil tussen jong en oud deels toe aan politieke ervaring. Volgens Tanja Traag, hoofdsocioloog bij het CBS, hebben ouderen vaak meer negatieve politieke gebeurtenissen meegemaakt, wat hun beoordeling beïnvloedt. Jongeren daarentegen hebben minder lange persoonlijke herinneringen aan politieke tegenslagen en kunnen daardoor relatief mild blijven in hun oordeel. Dit verklaart waarom de groep 15-25 jaar structureel hoger uitkomt in enquêtes over vertrouwen.
Regionale afwijkingen
Regionale variatie kan ontstaan door verschillen in lokale dienstverlening, economische omstandigheden en zichtbaarheid van politici. Mensen voelen zich vaak nauwer verbonden met gemeentelijke organisaties en ambtenaren; dat verklaart deels waarom vertrouwen in de gemeenteraad en in ambtenaren is toegenomen terwijl landelijk vertrouwen juist afnam. De toename in vertrouwen voor lokale actoren wijst op een voorkeur voor instituties die direct meetbaar en zichtbaar werken in het dagelijkse leven.
Wat betekenen deze trends voor de politiek?
Dat het vertrouwen na een crisis terugloopt is geen uniek fenomeen: tijdens crises ervaren veel burgers tijdelijk meer vertrouwen omdat bestuurders zichtbaar oplossingen bieden. Na de crisis neemt dat vertrouwen vaak weer af. Volgens experts is de huidige daling zorgwekkend als ze langdurig doorzet, maar op zichzelf is een lagere score niet direct een bewijs dat de democratie afbrokkelt. Wel fungeert het als signaal voor politici en partijen: minder vertrouwen kan leiden tot groter wantrouwen bij verkiezingen, minder bereidheid tot samenwerking en een hogere aandacht voor betrokkenheid op lokaal niveau.
Praktische implicaties
Voor beleidsmakers betekent dit dat herstel van vertrouwen vraagt om zichtbare resultaten, betere communicatie en meer nabijheid van burgers. Het versterken van vertrouwen in het openbaar bestuur vereist zowel aandacht voor grote beleidslijnen als voor de dagelijkse uitvoering door ambtenaren en lokale besturen. Alleen dan kan een dalende trend worden gekeerd en kan het publieke draagvlak voor politieke besluiten worden hersteld.
