De standpunten van De Nederlandsche Bank (DNB) zijn helder: een algemeen benzineprijsplafond of een brede accijnsverlaging is geen wenselijke manier om de pijn van stijgende energie- en brandstofkosten te verzachten. Voorzitter Olaf Sleijpen benadrukt dat kleine algemene kortingen, bijvoorbeeld een mindering van 10 cent per liter, niet effectief zijn voor wie het écht nodig heeft en bovendien duur voor de overheid.
DNB wijst erop dat zulke maatregelen veel geld vergen en dat de rekening uiteindelijk bij de belastingbetaler terugkomt als de overheidsfinanciën verslechteren.
In Den Haag groeit de druk om snel te helpen nu de prijzen voor energie en brandstof omhooggaan, mede door spanningen in het Midden-Oosten.
Vergelijkbare ingrepen verschenen eerder na de Russische inval in Oekraïne in 2026, en toen waren er ook politieke oproepen tot snelle actie. DNB waarschuwt echter dat een algemene ingreep de markten kan verstoren en op termijn inflatoire druk kan versterken.
Het advies van de bank is daarom: handhaaf een gezonde begroting en richt steun heel specifiek op de kwetsbaren.
Waarom generieke maatregelen risico’s met zich meebrengen
Een universele verlaging van de accijns of een overheidsbemiddeld prijsplafond heeft twee belangrijke nadelen.
Ten eerste verstoort het de natuurlijke verhouding tussen vraag en aanbod, wat productie- en distributiesignalen kan vervagen. Ten tweede zijn deze instrumenten kostbaar: volgens DNB zou een structurele verlaging van de accijns met 10 cent ongeveer 1 miljard euro per jaar kosten.
Die uitgaven vergroten het begrotingstekort en verminderen de fiscale ruimte voor gerichte steun, waardoor de voordelen voor lagere inkomens kunnen verdampen zodra inflatie effect heeft op prijzen.
Gerichte en tijdelijke interventies als alternatief
In plaats van brede maatregelen pleit DNB voor tijdelijke, doelgerichte hulp aan huishoudens die het meest kwetsbaar zijn. Een energienoodfonds kan volgens het advies direct worden ingezet voor mensen met lage inkomens, mensen met hoge energiekosten of bedrijven die door plotselinge prijsstijgingen in de knel komen. Door hulp selectief en tijdelijk te maken blijft er fiscale ruimte en wordt geld efficiënter besteed. Zo’n aanpak voorkomt dat subsidies grote groepen bereiken die niet bovengemiddeld getroffen zijn en beperkt het risico dat extra overheidsuitgaven de inflatie verder aanjagen.
Hoe een energienoodfonds praktisch kan werken
Een praktisch energienoodfonds zou duidelijke criteria moeten hebben voor toekenning: inkomensgrenzen, energiekostenrelatieve druk en tijdelijke duur van ondersteuning. De uitvoering kan bestaan uit directe betalingen, energy vouchers of gerichte compensatie voor huishoudens met een disproportioneel hoog aandeel energiekosten in het besteedbaar inkomen. Financiering kan komen uit herallocatie van bestaande budgetten of tijdelijke instrumenten, zonder structureel de hele fiscale ruimte op te eten. Doelgerichtheid is cruciaal om kwetsbaren te beschermen zonder de hele economie onnodig te subsidiëren.
Financiële stabiliteit: code donkeroranje en wanneer code rood dreigt
DNB handhaaft momenteel een verhoogd waarschuwingsniveau dat de bank omschrijft als code donkeroranje. De escalatie van internationale spanningen, waaronder onrust in het Midden-Oosten en eerdere handelsconflicten, heeft de risico-afweging verscherpt. Code rood wordt volgens DNB alleen overwogen bij concreet gevaar voor de financiële stabiliteit: bijvoorbeeld wanneer een grote bank, verzekeraar of pensioenfonds in ernstige problemen raakt en dat een kettingreactie veroorzaakt. DNB stelt dat die situatie nog niet is bereikt, maar dat het risico duidelijk is toegenomen en reden tot zorg blijft.
DNB’s financiële positie en gevolgen voor beleid
De eigen balans van DNB staat onder druk: de bank rapporteerde een verlies van 967 miljoen euro in 2026, het derde opeenvolgende jaar met negatieve resultaten na een verlies van 3 miljard euro in 2026. Deze cijfers benadrukken waarom de centrale bank pleit voor terughoudendheid bij kostbare beleidsingrepen. Een verzwakte financiële positie van DNB zelf beperkt de ruimte voor aanvullende steun en versterkt het argument dat overheidsuitgaven nu vooral gericht en tijdelijk moeten zijn om toekomstige risico’s op stabiliteit en begrotingsgezondheid te vermijden.
Samenvattend is DNB duidelijk: algemene prijsbevriezingen of accijnsverlagingen zijn niet de beste route om energieproblemen te bestrijden. In plaats daarvan verdient een combinatie van een gezonde begrotingshouding en een gerichte, tijdelijke steun aan de meest kwetsbaren de voorkeur. Zo blijven er middelen beschikbaar voor situaties waarin de financiële stabiliteit daadwerkelijk in gevaar komt, terwijl huishoudens die echt hulp nodig hebben, snel en effectief kunnen worden ondersteund.