Het ministerie van Justitie heeft een onderzoek geopend naar vijf toonaangevende Amerikaanse nieuwszenders die recentelijk gezamenlijk de tv-pool van het Witte Huis verlaten. De omroepen – ABC, CBS, CNN, NBC en Fox News – hebben hun verslaggeving vanuit de officiële persruimte tijdelijk opgeschort nadat een klein aantal journalisten hun toegang kwijt was geraakt. Het onderzoek richt zich op mogelijke schendingen van de mededingingswet oftewel de Sherman Act die afspraken tussen concurrenten die de markt beperken, verbiedt.
De aanleiding vond plaats op 19 september, toen het Witte Huis de accreditaties van verslaggevers van CNN, Politico en MS Now introk. De beslissing werd genomen na beschuldigingen van de president dat deze organisaties misinformatie verspreidden, zonder concrete voorbeelden te geven. Als reactie besloten de overige netwerken – onder druk van een solidariteitsboodschap – hun deelname aan de tv-pool tijdelijk te bevriezen en weigerden ze vervangend beeldmateriaal aan te leveren.
Uitsluiting van journalisten en de solidariteitsboycot
De tv-pool is een door de regering ingestelde structuur waarin één zender wordt aangewezen om de beelden van persconferenties, rondetafelgesprekken en andere belangrijke momenten in het Witte Huis te verzamelen en vervolgens te distribueren naar de andere aangesloten media. Door de accreditaties van CNN-journalisten te annuleren, werd de normale werking van de pool verstoord. De drie uitgesloten netwerken kregen hun toegang later terug na een rechterlijk bevel dat de maatregel als waarschijnlijk ongrondwettelijk bestempelde. Desondanks bleef de verdeling van poolplekken en de toelating tot speciale presidentiële evenementen, zoals vluchten aan boord van Air Force One, problematisch.
Een rechter gaf twee dagen na het vonnis toe dat CNN de toegang tot de presidentiële vliegtuigvlucht werd ontzegd, waarmee de spanning tussen de pers en het Witte Huis verder opliep. Deze gebeurtenissen vormden de directe aanleiding voor de andere vier omroepen om hun deelname tijdelijk op te schorten – een daad die zowel als solidariteit als als een strategische drukmiddel kan worden geïnterpreteerd.
Justitie en de mogelijke schending van de Sherman Act
Volgens een verklaring van de antitrustafdeling van het ministerie is nu onderzocht of de gezamenlijke stopzetting van de verslaggeving een illegale samenspanning vormt. De wet, beter bekend als de Sherman Act verbiedt onder meer price-fixing-achtige overeenkomsten, maar kan ook van toepassing zijn op afspraken die de concurrentie op het mediaveld beperken. Ambtenaren hebben de betrokken netwerken verzocht om alle interne communicatie over de boycot in te zamelen, zodat kan worden vastgesteld of er sprake is van een bewust, marktbeperkend akkoord.
Tot op heden hebben de omroepen nog geen publieke reactie gegeven op het onderzoek. Juridische experts wijzen erop dat een dergelijke collectieve actie, zelfs als ze voortkomt uit een protest tegen overheidsinterventie, potentieel onder de antitrustwetgeving kan vallen wanneer de impact op de markt merkbaar is. Een uitspraak in dit dossier kan precedent scheppen voor toekomstige conflicten tussen de federale overheid en de commerciële media.
Het bredere conflict tussen de Trump-administratie en de pers
De huidige controverse is slechts één hoofdstuk in een langdurige strijd tussen de Trump-regering en diverse nieuwsorganisaties. Eerder heeft de president journalisten van de Associated Press geweerd omdat zij geen verslag deden van de door de regering geïnitieerde naamsverandering van de Golf van Mexico naar de Golf van Amerika. Bovendien heeft Trump regelmatig individuele journalisten, met name vrouwelijke verslaggevers, publiekelijk aangevallen en beschuldigd van ‘nep-nieuws’.
Naast de huidige tv-pool-kwestie hebben drie mediabedrijven – waaronder CNN – een rechtszaak aangespannen tegen de regering. Ze beweren dat het intrekken van persaccreditaties in strijd is met de persvrijheid en het Eerste Amendement, en dat het bedoeld is om kritische berichtgeving te onderdrukken. De combinatie van juridische stappen, de antitrust-onderzoek en de voortdurende publieke beschuldigingen schetst een gespannen landschap waarin de grenzen van persvrijheid en media-regulering opnieuw worden getest.
Al met al markeert dit onderzoek een cruciale momenten voor zowel de Justitie als de Amerikaanse nieuwsindustrie. Afhankelijk van de uitkomst kan de zaak de manier waarop media-netwerken met de federale overheid omgaan ingrijpend veranderen, en kan het een precedent stellen voor hoe solidariteitsacties binnen een competitieve sector juridisch worden beoordeeld.
