De voedselindustrie in het Verenigd Koninkrijk, België en Nederland staat onder zware druk. Overheden willen gezonder, duurzamer en socialer voedsel, maar de sector kampt met stijgende kosten en strenge regels. Dit leidt tot spanningen tussen producenten, supermarkten en overheden.
In het Verenigd Koninkrijk wil de regering strengere regels invoeren voor gezondere producten. Het nutrient profiling modeldat suiker, vet en zout in producten beperkt, moet worden aangescherpt. Dit bepaalt welke producten als ongezond gelden en hoe ze mogen worden geadverteerd. De Britse voedingsindustrie is kritisch. Ze vreest dat meer regels investeringen zullen afremmen en productie uit het land zullen verdrijven. Gezondheidsorganisaties daarentegen vinden dat ingrijpen noodzakelijk is om obesitas en tandbederf te bestrijden.
België: een sector in slow motion
In België is de situatie nog kritieker. Fevia, de federatie van levensmiddelenfabrikanten, waarschuwt voor een ongeluk in slow motion. De sector, met een omzet van meer dan €85 miljard en 102.000 banen, ziet de binnenlandse vraag stagneren. Bovendien winnen buitenlandse producten terrein, terwijl de export buiten Europa vaart verliest. geopolitieke spanningen, hogere energieprijzen, duurdere verpakkingen en stijgende loonkosten maken de situatie nog erger. Als België duurder blijft produceren dan buurlanden, dreigt de verwerkende industrie te verdwijnen.
Nederland: supermarkten waarschuwen voor voedselinflatie
Nederland zit in dezelfde situatie. FNLI, de Nederlandse evenknie van Fevia, waarschuwt dat producenten hogere kosten voor energie, logistiek, verpakkingen en grondstoffen nauwelijks kunnen doorberekenen. Tegelijk dreigen suikertaks, accijnsverhogingen en extra nationale lasten. Supermarkten waarschuwen in een brandbrief aan het kabinet dat de voedselinflatie medio 2027 bijna 10% kan oplopen. Ze voorzien een loonprijsspiraal door hogere minimumlonen en geopolitieke kosten. Supermarkten, goed voor 900.000 banen, zijn zo frustreerd dat ze uit werkgeversorganisatie VNO-NCW zijn gestapt.
De rode draad is duidelijk: overheden willen te veel tegelijk veranderen. De keten wil wel veranderen, maar de marges zijn te dun om elke verandering meteen als nieuwe kostenpost te absorberen. Boeren zijn ook kwetsbaar, ondanks soms hoge prijzen voor hun producten. Onhandig overheidsbeleid onder het mom van verduurzaming maakt de situatie niet beter.
EU-landen stellen stembeperkingen voor nieuwe lidstaten voor
Op een ander front stellen vijf EU-landen, waaronder België en Nederland, stembeperkingen voor nieuwe lidstaten voor. Dit initiatief komt op het moment dat de EU haar uitbreidingsproces nieuw leven wil inblazen. De voorstellende landen willen dat nieuwe lidstaten tijdelijk worden uitgesloten van stemming over zaken die betrekking hebben op buitenlands beleid, veiligheid en de begroting.
De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Tom Berendsen, benadrukt dat uitbreiding de kracht van de EU moet versterken in plaats van de operationele capaciteit te verminderen. Het voorstel bevat ook een robuustere vrijwaringsclausuledie de EU in staat stelt beschermende maatregelen te nemen als een nieuw lid achteruitgaat op gebieden zoals persvrijheid, de rechtsstaat of democratisch bestuur.
Steven Blockmans van het Centre for European Policy Studies suggereert dat de Benelux-landen de huidige toetredingsonderhandelingen met Montenegro aangrijpen om tekortkomingen in de manier waarop de EU de lidmaatschapscriteria handhaaft te verhelpen. Dit maakt deel uit van een bredere verschuiving in het uitbreidingsdebat, waarbij ook Duitsland en Frankrijk ideeën hebben voor de integratie van Oekraïne en de Westelijke Balkan.
