Op woensdag 12 augustus 2026 vindt een gedeeltelijke zonsverduistering plaats die in Nederland goed te zien zal zijn. Dit astronomische spektakel trekt jaarlijks duizenden kijkers, maar het is cruciaal om te weten hoe je veilig kunt kijken. In dit artikel bespreken we alles wat je moet weten over de zonsverduistering van 2026, van veilig kijkadvies tot de beste kijkplekken.
Een zonsverduistering is een indrukwekkend natuurfenomeen waarbij de maan zich tussen de zon en de aarde plaatst. Dit resulteert in een gedeeltelijke of totale verduistering van de zon. Op 12 augustus 2026 zal in Nederland een gedeeltelijke zonsverduistering plaatsvinden, waarbij ongeveer 90 procent van de zonneschijf bedekt zal zijn. Dit is een unieke gelegenheid om dit zeldzame gebeuren te aanschouwen, maar het is belangrijk om voorzorgsmaatregelen te nemen om je ogen te beschermen.
De beste plekken om de zonsverduistering te aanschouwen
De zonsverduistering van 12 augustus 2026 is vooral goed te zien in Nederland als je een vrij zicht hebt naar de horizon in het westen. Locaties aan de kust zijn daarom ideaal, mits er geen bewolking is. Als je niet aan de kust woont, kun je ook een hoog uitkijkpunt of een vlakke omgeving zoeken waar geen gebouwen of bomen het zicht belemmeren.
In Spanje en IJsland zal een totale zonsverduistering plaatsvinden, wat een nog spectaculairder verschijnsel is. De baan van totaliteit loopt van Siberië over Groenland en IJsland naar Noord-Spanje. In Nederland is de verduistering gedeeltelijk, maar nog steeds indrukwekkend genoeg om te aanschouwen.
Veilig kijken naar de zonsverduistering
Het is van cruciaal belang om je ogen te beschermen tijdens het aanschouwen van een zonsverduistering. Direct kijken naar de zon, zelfs tijdens een verduistering, kan leiden tot ernstige oogschade. De zon is namelijk 436.000 keer sterker dan de volle maan, en het licht kan in slechts 10 tot 20 seconden schade aanrichten.
Gebruik altijd een eclipsbril die voldoet aan de ISO-12312-2-norm. Deze brillen filteren het schadelijke licht in het golflengtegebied van 380 tot 1400 nanometer weg. Controleer de bril op krasjes of andere beschadigingen voordat je hem gebruikt. Geïmproviseerde methoden, zoals door een zonnebril of een cd kijken, zijn niet veilig en moeten worden vermeden.
Als je van plan bent om de zonsverduistering te filmen of te fotograferen, zorg er dan voor dat je een speciale filter gebruikt. Richt de camera van je telefoon niet direct op de zon, dit kan de optische sensor beschadigen en leidt hoogstwaarschijnlijk tot een overbelichte foto.
Wat als je toch onbeschermd kijkt?
Direct zonlicht kan leiden tot zonlichtretinopathie een netvliesbeschadiging in het gevoeligste deel van het oog, de gele vlek. Dit kan resulteren in symptomen zoals hoofdpijn, wazig zien, een zwarte vlek in het midden van het gezichtsveld en lichtgevoeligheid. Hoewel de schade zich na drie tot zes maanden gedeeltelijk kan herstellen, is de beschadiging aan de lichtgevoelige cellen permanent en niet te behandelen.
Tijdens de vorige totale zonsverduistering in Europa, op 11 augustus 1999, meldden duizenden mensen zich met oogklachten. Gelukkig belandde slechts een klein aantal mensen met serieuze klachten in het ziekenhuis, en na een halfjaar bleek geen van hen blijvende gezichtsschade te hebben. Dit toont aan dat waarschuwingen effectief kunnen zijn, maar het is beter om geen risico’s te nemen.
Alternatieven voor eclipsbrillen
Als je geen eclipsbril kunt vinden, kun je het fenomeen indirect volgen met behulp van het camera obscura-effect. Zonlicht dat door een klein gaatje schijnt, maakt op het oppervlak erachter een gespiegelde afbeelding van zichzelf. Zo kun je de verduistering veilig volgen met je rug naar de zon. Met een stukje karton en een prikker kun je snel iets maken dat zo’n afbeelding kan oproepen.
Daarnaast zijn er overal in Nederland kijklocaties ingericht, vaak bij sterrenwachten, waar je het fenomeen onder deskundige begeleiding kunt aanschouwen. Meestal worden daar ook eclipsbrillen uitgeleend of verkocht. Je kunt ook via internet meekijken met professionele telescoopwaarnemingen, bijvoorbeeld via de Europese ruimtevaartorganisatie ESA vanuit het Observatorio Astrofísico de Javalambre in het Spaanse Teruel.
Effecten op het weer en de natuur
Tijdens een zonsverduistering kan de temperatuur enkele graden dalen vanwege het plotselinge wegvallen van de instraling van de zon. Wetenschappers van het KNMI hebben beschreven dat stapelwolken tijdens een verduistering spontaan kunnen oplossen, om vervolgens terug te keren als de zon weer normaal schijnt. Bij de aanstaande verduistering verwacht het KNMI echter geen zulke effecten, omdat de laagstaande zon al te weinig kracht heeft.
Dieren en planten reageren vaak op de plotselinge schemering. Bloemen sluiten en vogels veranderen hun zang en zoeken hun nest op. Deze veranderingen doen zich vooral voor bij een totale verduistering. Het is de vraag in hoeverre deze fenomenen herkenbaar optreden bij een gedeeltelijke variant als op 12 augustus in Nederland.
Een onderzoeksproject in Groningen en Friesland zal later mogelijk uitsluitsel geven over de reacties van vogels op de verduistering. Vijftig burgers ontvangen een weersbestendig kastje dat voor, tijdens en na de eclips luistert naar vogelgeluiden en automatisch de soort detecteert.
Hoe bijzonder is een verduistering?
Zonne-eclipsen doen zich ongeveer twee tot vijf keer per jaar voor, maar telkens op verschillende plaatsen. Spanje heeft de komende tijd veel geluk en kan zich binnenkort verheugen op nog twee eclipsen. Op 2 augustus is een totale zonsverduistering zichtbaar vanuit het zuidelijkste puntje van Spanje, Noord-Afrika en het Midden-Oosten. En op 26 januari is een ringvormige eclips te zien vanuit Zuid-Amerika, Portugal en Spanje.
De rest van Europa krijgt op deze data slechts een gedeeltelijke eclips te zien. De eerste volledige zonsverduistering in Nederland laat nog even op zich wachten: 7 oktober 2135. Tot die tijd kunnen we genieten van de gedeeltelijke verduistering op 12 augustus 2026.
