Wil de NS de veiligheid in de trein beter beschermen? Vanaf eind april start de vervoerder een proef waarbij maximaal 75 van de ongeveer 680 inzetbare boa’s tijdelijk worden uitgerust met een korte wapenstok. De geselecteerde medewerkers krijgen de komende weken gerichte instructie over zowel het praktisch gebruik als de juridische en operationele kaders rond het middel.
De proef loopt een jaar en maakt deel uit van een pakket maatregelen. Dit jaar krijgen alle hoofdconducteurs een bodycam, en NS onderzoekt verbeterde toegang voor boa’s tot relevante registers. De aanleiding is een duidelijke stijging van incidenten en agressie richting OV-medewerkers, waardoor vervoerders extra stappen nemen.
Verwacht wordt dat NS de uitkomsten van de proef later dit jaar publiceert.
Aanpak en reikwijdte van de proef
Daarop aansluitend test de afdeling Veiligheid & Service de maatregel op vier locaties: Rotterdam, Den Haag, Zwolle en ‘s-Hertogenbosch. Maximaal 75 medewerkers volgen een specifiek trainingsprogramma. De opleiding behandelt zowel de fysieke bediening als de besliscriteria voor inzet.
De nadruk ligt op de proportionaliteitsregel: wanneer is optreden gerechtvaardigd en wanneer niet? Trainers oefenen scenario’s met escalatie- en de-escalatietechnieken. Ook worden situaties behandeld waarin het middel niet passend is.
Hoe voorkomt dit overmatig optreden en behoudt het publiek vertrouwen?
Praktisch betekent dit korte, gerichte sessies en terugkomdagen om vaardigheden te borgen. Evaluatiecriteria omvatten gebruiksfrequentie, incidentregistratie en ervaringen van reizigers. De pilot moet duidelijk maken of de maatregel zowel effectief als proportioneel blijkt.
Training en regels voor gebruik
De pilot gaat vergezeld van intensieve trainingen voor personeel. De lessen combineren praktische oefeningen, scenariosimulaties en juridische instructies. Zo leren medewerkers situaties herkennen en daarop gepast reageren.
NS legt nadruk op proportioneel en verantwoord gebruik van de wapenstok.
Elke deelnemer krijgt duidelijke richtlijnen over escalatie, de-escalatie en de vereiste rapportage na een incident. Wie rapporteert wat, wanneer en hoe wordt stap voor stap uitgelegd.
Daarnaast behandelt de cursus gedragsregels en documentatieplicht. Waarom is dat belangrijk? Omdat nauwkeurige vastlegging cruciaal is bij toetsing achteraf. Bewijsmateriaal en rapporten vormen de basis voor evaluatie van elk voorval.
De training bevat ook scenario’s met collega’s en actor-rollen om stress en besluitvorming realistisch te toetsen. Observatie en feedback maken deel uit van elke sessie. Dit moet voorkomen dat regels in de praktijk worden vergeten.
De uitkomsten van de trainingen worden meegenomen in de tussenevaluatie van de pilot. Op basis daarvan beslist NS of aanpassingen nodig zijn en of de maatregel kan worden voortgezet.
Achtergrond: waarom maatregelen nodig zijn
Op basis daarvan beslist NS of aanpassingen nodig zijn en of de maatregel kan worden voortgezet. NS zegt dat de extra inzet primair gericht is op het vergroten van de veiligheid van personeel en reizigers en op het voorkomen van verdere escalaties.
Welke stappen dat precies zijn, meldt NS terughoudend, maar doorgaans gaat het om een combinatie van verhoogde zichtbaarheid, gerichtere surveillance en intensievere afstemming met handhavers en politie. Waarom dat belangrijk is? Omdat scherpe confrontaties het werk van conducteurs en machinisten direct belemmeren en de dienstverlening kunnen ontregelen.
Werkt die aanpak? Dat zal blijken uit de evaluatie van de lopende pilot. NS heeft aangekondigd die uitkomst te koppelen aan concrete aanpassingen in beleid en inzet, zodat maatregelen worden bijgesteld op basis van observeerbare resultaten en wettelijke kaders.
Reacties en vervolgstappen
Als reactie op de toegenomen incidenten werken het ministerie en ProRail aan een actieplan voor veiligere stations en perrons. Er is een bedrag van 20 miljoen euro gereserveerd voor gerichte maatregelen, zoals verbeterde verlichting, meer surveillance en veilige wachtruimtes voor reizigers. Vervoerders en NS pleiten bovendien voor betere toegang van boa’s tot selecte registers, zodat zij zelfstandig iemands identiteit kunnen vaststellen zonder direct politieoptreden. Dit voorstel vraagt nog nadere juridische toetsing en afstemming met landelijke beleidsmakers. Verwacht wordt dat die gesprekken in de komende weken worden voortgezet, waarna concrete voorgenomen wijzigingen en een tijdpad bekendgemaakt kunnen worden.
Verwachtingen, evaluatie en risico’s
De proef duurt een jaar. Daarna evalueert NS de resultaten en besluit de spoorwegmaatschappij of de inzet van de wapenstok structureel wordt voortgezet of aangepast. De toetsing richt zich op de vraag of het instrument de veiligheid van medewerkers werkelijk verbetert en of er onbedoelde negatieve effecten optreden, zoals escalatie van incidenten of juridische complicaties.
NS volgt bij de beoordeling ook de samenhang met wettelijke bevoegdheden en de werkrelatie met politie en andere handhavers. Daarnaast wordt gekeken naar de combinatie van fysieke middelen en technologische ondersteuning, waaronder bodycams, en naar de effectiviteit van bijbehorende beleidsmaatregelen. Is deze mix voldoende om agressie te voorkomen zonder nieuwe risico’s te creëren?
Critici vragen nadruk op proportionaliteit, onafhankelijk toezicht en duidelijke rapportage. Voorstanders wijzen erop dat medewerkers extra bescherming en middelen nodig hebben om veilig te kunnen werken. De komende weken worden gesprekken met betrokken partijen voortgezet; daarna volgt een concreet voorstel met tijdpad voor eventuele aanpassingen.
De lopende gesprekken met betrokken partijen zetten deze week door. Daarna verschijnt een concreet voorstel met een duidelijk tijdpad voor aanpassingen en uitvoering.
De discussie draait om het borgen van een veilige werkomgeving voor personeel, en tegelijk het garanderen van proportioneel en transparant optreden in het openbaar vervoer. Welke maatregelen blijven na de proef behouden, en welke worden bijgesteld op basis van toetsbare resultaten en advies van gemeenten, vakbonden en reizigersorganisaties?
De komende maanden leveren de eerste evaluaties en beleidsteksten op. Verwacht wordt dat NS, gemeenten en landelijke instanties uiterlijk in de zomer met concrete besluiten komen over structurele verbeteringen.