Kun je je voorstellen dat je op een gure winterochtend op de halte staat en er geen bus komt? Dat gebeurde deze winter in meerdere regio’s, nadat Transdev en Keolis eind vorig jaar nieuwe diensten begonnen. De aanpassingen brachten direct kwetsbaarheden aan het licht: uitvallende ritten, defecte laadpunten en chauffeurs die onder druk kwamen te staan.
Reizigersorganisaties en vakbonden pleiten daarom voor één eenvoudige maatregel: laat nieuwe concessies starten in de zomer, niet in de winter. Zomerstarts verkleinen het weergerelateerde risico, geven meer tijd voor technische inpassing en bieden ruimte voor intensieve training van personeel. De recente problemen laten zien waarom dat verstandig is.
Wat ging er mis bij de decemberstart?
– De verwachting was dat nieuwe dienstregelingen soepel zouden verlopen, maar binnen dagen ontstond een kettingreactie van uitval en vertragingen. In Utrecht viel in de eerste week tot 12 procent van de ritten uit.
– Oorzaken: personeelstekorten bij chauffeurs en planners, onervarenheid met nieuw materieel en technische knelpunten rond laadinfrastructuur en lokale netcapaciteit.
– Daardoor raakten reservevoorzieningen uitgeput: een enkele storing sloeg snel over naar andere lijnen en diensten, met veel verstoring tot gevolg.
Personeel, materieel en energie: de drie kwetsbare schakels
– Personeel: overdrachten en werving leverden niet genoeg chauffeurs op.
Bij Transdev ontstond een tekort van enkele honderden chauffeurs, waardoor diensten krapper werden ingepland en elke ziektemelding grote gevolgen had.
– Materieel: langere diesel- en elektrische bussen vragen extra opleiding en lijnkennis. Nieuwe voertuigen blijken niet altijd direct soepel inzetbaar.
– Energie en laadinfrastructuur: laadpunten die offline gaan of een lokaal netwerk dat piekbelasting niet opvangt zorgen ervoor dat elektrische bussen voortijdig uit dienst moeten of vaker gewisseld worden.
De rol van elektrische bussen en laadinfrastructuur
Elektrische bussen maken betrouwbare laadcapaciteit en slimme planning cruciaal. Zonder voldoende laadvermogen of goede piekafhandeling ontstaan halverwege de dienst lege accu’s en gedwongen uitval. Oplossingen liggen voor de hand: investering in meer laadvermogen en slimme laadplanningen, betere monitoring en duidelijke fallback-procedures bij storingen. Ook grotere accucapaciteit en kortere laadtijden helpen, maar structurele knelpunten vragen aandacht bij aanbestedingen en lokale netbeheerders.
Werkdruk en ziekteverzuim onder chauffeurs
De druk op chauffeurs nam zichtbaar toe: langere diensten, veel voertuigwissels en confrontaties met gefrustreerde reizigers. Dat leidt tot hoger ziekteverzuim en meer vervangingskosten, wat op zijn beurt de roosterstabiliteit verder onder druk zet. Praktische maatregelen die werken: kortere diensten, minder wissels, duidelijke roosters en betere communicatie richting reizigers.
Reacties en maatregelen
Vervoerders boden excuses aan en voerden snelle aanpassingen door: minder voertuigwissels, minder ambitieuze inzet in de beginperiode en vereenvoudigde dienstroosters. Regionale opdrachtgevers voerden bestuurlijke gesprekken en wezen boetes als mogelijk instrument aan bij aanhoudend ondermaatse prestaties. Daarnaast zetten sommige partijen proefprojecten in om kleinschalig oplossingen te testen voordat ze worden opgeschaald.
Waarom zomerstarts aantrekkelijk zijn
Belangenorganisaties wijzen erop dat zomerstarts praktische voordelen hebben: minder weersgevoeligheid, ruimere perioden voor technisch afstellen en meer rust om personeel te trainen. In Noord‑Holland werden al maatregelen getest, zoals verlengde implementatieperiodes en beperkingen op ingrijpende dienstregelwijzigingen in het eerste jaar. Regionale proefgegevens laten zien dat uitval in de eerste maanden na een zomerstart vaak lager is.
Welk vervolg is nodig?
– Toezichthouders moeten overwegen zomerstarts vast te leggen in contracten en vergunningsvoorwaarden en daarbij duidelijke deadlines en handhavingsregels formuleren.
– Opdrachtgevers en vervoerders moeten strenger zijn in due diligence tijdens aanbestedingen: kent de winnaar de operationele realiteit, is de laadinfrastructuur toereikend en is de personeelsplanning realistisch?
– Netbeheerders, vervoerders en overheden moeten samenwerken aan investeringen in laadinfrastructuur en het spreiden van piekbelasting.
Breder beeld en lessen
De recente incidenten tonen dat ambitieuze plannen op papier kwetsbaar kunnen zijn in de uitvoering als marktmechanismen, duurzaamheidseisen en de operationele capaciteit niet op elkaar aansluiten. Een realistische fasering, meer redundantie in planning, intensieve scholing en heldere handhavingsregels zijn nodig om reizigers en personeel te beschermen en herhaling te voorkomen.
Reizigersorganisaties en vakbonden pleiten daarom voor één eenvoudige maatregel: laat nieuwe concessies starten in de zomer, niet in de winter. Zomerstarts verkleinen het weergerelateerde risico, geven meer tijd voor technische inpassing en bieden ruimte voor intensieve training van personeel. De recente problemen laten zien waarom dat verstandig is.0