Rond de wereld stapelen weerextremen zich op, maar één van de meest besproken fenomenen is de tijdelijke opwarming van de Stille Oceaan die bekend staat als El Niño. Sjoukje Philip, onderzoeker bij het KNMI heeft de afgelopen jaren talloze extreme gebeurtenissen geanalyseerd en ziet nu een patroon: zelfs zonder menselijke invloed komen er extreme weersituaties voor, maar de frequentie en intensiteit nemen juist door klimaatverandering toe.
El Niño en de Europese zomer: een misverstand
De zomer van dit jaar in Europa werd vaak gelabeld als een direct gevolg van de huidige El Niño-fase. Op de vraag of dit terecht was, antwoordde Philip ondubbelzinnig: “Nee.” Ze legde vervolgens uit dat dit fenomeen wel degelijk “serieuze gevolgen” kan hebben, maar vooral via teleconnecties – indirecte verschuivingen in weerpatronen die ver van de Stille Oceaan plaatsvinden. “Afhankelijk van de regio en het seizoen kan het daardoor heter, kouder, natter, of juist droger worden. Maar die teleconnecties dringen nauwelijks door tot Europa,” zei ze. Daardoor kan El Niño de hitte- en droogte-episode van afgelopen zomer niet verantwoorden.
Klimaatverandering versus El Niño
Volgens Philip is de realiteit een samenspel van weer en klimaat. Terwijl het weer van nature variabel is, zorgt een opwarmend klimaat ervoor dat uitschieters vaker voorkomen en hun magnitude toeneemt. Ze citeerde: “De gemiddelde wereldtemperatuur zal door El Niño altijd iets hoger liggen, vooral in het jaar erna. Maar die invloed is beperkt, we hebben het hier over een stijging van ongeveer 0,2 graden.” Deze marginale verhoging duwt het wereldgemiddelde op, maar is geen motor achter de wereldwijde opwarming van 1,4 graden die al wordt toegeschreven aan menselijk handelen.
De term “super-El Niño” wordt in de media vaak gebruikt, maar Philip benadrukte: “Super-El Niño is een leuke term voor de media, maar die gebruiken we in de wetenschap niet. De huidige El Niño wordt groter dan we ooit hebben gemeten, maar wij noemen hem ‘zeer sterk’ en de extra opwarming blijft rond de 0,2 °C.” Ze voorzag bovendien dat de effecten na volgend jaar afnemen en de wereldtemperatuur weer zal dalen naar de tijdelijke anomalie-niveaus.
World Weather Attribution in actie
Het zeventienkoppige internationale team van World Weather Attribution (WWA) werkt met een snelle turnaround; een analyse van een extreme gebeurtenis wordt vaak binnen enkele weken afgerond. De snelheid is cruciaal, zodat lokale beleidsmakers direct kunnen reageren. Vorige maand kwam het team – zowel fysiek in Den Haag als digitaal – bijeen om prioriteiten te bepalen. Omdat het team te klein is om elke gebeurtenis te onderzoeken, kiezen zij de meest urgente gevallen.
Voorbeelden die recent zijn onderzocht, omvatten de zware regenval in New South Wales en Oost-Mexico in 2025. Philip legde uit dat “bij die gebeurtenis was de rol van klimaatverandering onduidelijk”. Naast klimaataspecten kijkt men ook naar grondgebruik, infrastructuur en waarschuwingssystemen factoren die de impact van een natuurramp mede bepalen. Ook Rode Kruis kan met de voorspellingen van El Niño gerichter hulp inzetten, bijvoorbeeld door water- en voedselvoorraden voor gebieden met verhoogd risico voor te bereiden.
Samengevat: El Niño blijft een lokaal weerfenomeen met potentieel catastrofale gevolgen buiten Europa, maar de huidige Europese hittegolf is vooral een symptomatische uiting van een langeretermijntrend in klimaatverandering. Zoals Philip benadrukt, “El Niño komt en gaat, daar kunnen we niets aan veranderen. Klimaatverandering gaat ondertussen gewoon door, en daar kunnen we wél iets aan doen.”
