In de Tweede Kamer staat premier Rob Jetten centraal tijdens een intens debat over de beleidslijnen van het nieuwe kabinet. Het minderheidsbestuur gevormd door D66, VVD en CDA probeert vooruitgang te boeken door steun te verwerven bij allerlei oppositiefracties. De kernpunten die de gemoederen verhitten zijn de voorgestelde verhoging van de AOW-leeftijd, zorgen over een mogelijke toename van armoede en de vraag hoe het kabinet wil omgaan met arbeidsrecht, defensie en migratie.
Premier Jetten heeft aangegeven te willen luisteren en in gesprek te gaan met werkgevers, werknemers en maatschappelijke organisaties. Tegelijkertijd staat hij onder druk: vakbonden dreigen met acties als het plan om de AOW sneller te laten stijgen niet wordt ingetrokken.
In dit dossier staat het kabinet voor de uitdaging om politieke wisselgeld aan te bieden zonder het regeerakkoord fundamenteel te ondermijnen.
Compromissen rond AOW en sociale bescherming
Een van de heetste debatten betreft de afspraak in het coalitieakkoord om de AOW-leeftijd vanaf 2033 in lijn te brengen met de levensverwachting.
Die wijziging, die volgens het akkoord op termijn grotere houdbaarheid van de publieke financiën moet geven, stuit op verzet van vakbonden en links. De vakbonden hebben al aangekondigd het overleg op te schorten en openbare acties te overwegen als er geen terugtrekking volgt.
Tegelijkertijd heeft de coalitie aangegeven ruimte te zien om aanpassingen voor zware beroepen en lage inkomens te onderzoeken.
Moties en politieke ruilhandel
In het debat werden meerdere moties ingediend. Opvallend was dat het kabinet openstond voor ten minste twee moties uit de oppositie: één die oproept de verwachte toename van armoede te voorkomen en een andere die vraagt om het plan voor de AOW-soepeler te maken voor mensen met zware beroepen.
Die koerswijziging toont aan dat een minderheidskabinet afhankelijk is van tijdelijke meerderheden en onderhandelingen met zowel links als rechts. Zo ontstaat er een politiek spel waarin partijen specifieke concessies vragen in ruil voor steun.
Oppositiefragmentatie en nieuwe allianties
De oppositie bleek geen eensgezind front. Sommige fracties, waaronder een aantal kleine partijen, gaven aan bereid te zijn te collaboreren als hun concrete zorgen worden erkend. Andere partijen, met name de PVV en Forum voor Democratie, namen een hardere toon aan en wezen elk compromis af. Dit fragmentarische speelveld vergroot de invloed van kleinere fracties en maakt het voor het kabinet mogelijk om op onderdelen wisselende meerderheden te vormen.
Invloed van fracties en onverwachte steun
Door steun van onverwachte kanten kon het kabinet kortstondig meerderheden mobiliseren voor verzachting van de AOW-plannen. Dergelijke tijdelijke coalities tonen enerzijds flexibiliteit, maar scheppen anderzijds onzekerheid: wie vandaag steun verleent, kan morgen weer tegenstemmen. Voor ministers en staatssecretarissen ligt de praktijk van het bereiken van meerderheden nu in het zorgvuldig afstemmen van beleidsvoorstellen met maatschappelijke partners en losse Kamerfracties.
Sectoren onder druk: sociale voorzieningen, defensie en energie
Naast pensioenen en armoede lag de aandacht ook op bezuinigingen die volgens critici vooral kwetsbare groepen treffen, zoals ouderen en mensen met een beperking. De ChristenUnie en andere partijen wezen op het risico dat hervormingen de ondersteuning voor deze groepen ondermijnen. Daarnaast riep het kabinet op tot investeringen in defensie vanwege geopolitieke onzekerheid; stemmen uit de Kamer benadrukten de noodzaak om de krijgsmacht te versterken als antwoord op mondiale spanningen.
Ook de toekomst van het Groningen-gasveld kwam ter sprake, mede omdat sommige partijen pleiten voor het openhouden van bepaalde energiebronnen. De combinatie van sociale, veiligheids- en energievraagstukken maakt duidelijk dat het kabinet in veel dossiers dwarsverbanden moet leggen voordat er stabiele meerderheden zijn.
Wat staat er nu te gebeuren?
Premier Jetten kondigde aan op korte termijn gesprekken te voeren met sociale partners en Kamerfracties, en beloofde snelle beleidsbrieven per ministerie zodat iedereen tijdig kan meedenken. De komende weken zullen moties en wetsvoorstellen bepalen of het kabinet voldoende steun krijgt om zijn plannen door te voeren. Het politieke proces blijft dynamisch: openheid naar overlegpartners kan leiden tot broodnodige aanpassingen, maar verliest het kabinet snelheid of overtuiging, dan groeit de kans op sociale onrust en politieke tegenstand.
Voor nu geldt: het kabinet zoekt meerderheden op maat en Jetten moet balanceren tussen uitvoering van het akkoord en het bieden van garanties voor kwetsbare groepen. De uitkomst van die zoektocht zal de toon zetten voor de rest van deze kabinetsperiode.