Deze zomer heeft Oekraïne een verontrustend scenario meegemaakt: ballistische raketten van Rusland die vrij spel hebben. Terwijl het land zich heeft weten te beschermen tegen drones en kruisraketten, blijft de verdediging tegen ballistische raketten achter. Op een zomerse woensdag vielen er zeventien burgers in Kyiv ten prooi aan deze aanvallen, toen geen van de 24 ballistische raketten werd onderschept.
President Volodymyr Zelensky benadrukte het belang van deze verdediging: „Dit gaat over de bescherming van mensenlevens. Dit zijn echte mensen, individuele mensenlevens.”
De schaarste aan Patriot-raketten
De belangrijkste reden voor de groeiende onmacht van Oekraïne is het gebrek aan kwalitatief hoogwaardige luchtafweer, met name door de schaarste aan Patriot-raketten. Deze geavanceerde onderscheppingswapens, geproduceerd door Raytheon en Lockheed Martin zijn cruciaal voor de verdediging tegen hypersonische ballistische raketten.
Ballistische raketten verschillen significant van kruisvluchtwapens. Terwijl kruisraketten laag boven de grond vliegen met de snelheid van een verkeersvliegtuig, duiken ballistische raketten na hun lancering van grote hoogte met snelheden boven de vijfduizend kilometer per uur bijna loodrecht naar beneden. Dit vergt een reactietijd van minuten, of zelfs seconden, van een luchtafweerbatterij.
De impact van Operation Epic Fury
Het acute Patriot-tekort is een direct gevolg van Operation Epic Fury de Amerikaanse oorlog tegen Iran. Om de Iraanse tegenaanvallen te pareren, vuurden de Amerikanen en hun bondgenoten in de Perzische Golf naar schatting 1.400 Patriot-raketten af, wat de voorraad met zeker 65 procent deed slinken, volgens een analyse van het Center for Strategic & International Studies (CSIS) in Washington.
Ter vergelijking: Oekraïne kreeg in de hele oorlog tegen Rusland – tot afgelopen voorjaar – zo’n zeshonderd Patriots toebedeeld. Strategisch analist Patrick Bolder van het Haagse Centre for Strategic Studies (HCSS) noemde het gebruik van Patriots tegen goedkope Shahed-drones „waanzin.”
De toekomst van de Patriot-voorraad
Denktank CSIS verwacht dat het zeker drie tot vijf jaar zal duren voordat de Amerikanen zelf weer op sterkte zijn met hun voorraden. Lockheed Martin produceert nu iets meer dan zeshonderd PAC-3 MSE raketten per jaar. Om dat in perspectief te plaatsen: alleen Rusland produceert jaarlijks al bijna twee keer zoveel ballistische raketten.
Op de korte termijn is Oekraïne het grootste slachtoffer van de tekorten. Het land wordt niet alleen deze zomer blootgesteld aan Russische aanvallen die Moskou naar believen kan uitvoeren, de Oekraïners vrezen een volgende, systematische Russische wintercampagne tegen het energienetwerk en de drinkwatervoorziening.
De zoektocht naar alternatieven
Oekraïne zoekt naar alternatieven om de schaarste aan Patriot-raketten te overwinnen. President Zelensky kondigde vorige maand aan dat de succesvolle Oekraïense wapenfabrikant Fire Point het anti-ballistische raketsysteem ‘Freya’ gaat bouwen met acht gerenommeerde Europese partners, waaronder Saab (Zweden), Thales (Frankrijk), Diehl (Duitsland), Kongsberg (Noorwegen) en Leonardo (Italië).
Militaire experts, onder wie Fabian Hoffmann achten het „niet erg waarschijnlijk” dat de Oekraïners op korte termijn met een oplossing komen tegen ballistische raketten, alleen al gezien de tientallen jaren die de bouwers van het Patriotsysteem nodig hadden om hun wapen te verfijnen.
In Europa bestaat inmiddels een luchtverdedigingssysteem dat zich graag wil meten met de Patriot, een samenwerkingsverband tussen Frankrijk en Italië: SAMP/T dat Aster-raketten lanceert. Het wordt inmiddels ingezet in Oekraïne, maar over de eerste resultaten is weinig bekend.
De gevolgen van de schaarste
De schaarste aan Patriot-raketten heeft verstrekkende gevolgen voor Oekraïne. Met een tekort aan deze cruciale wapens is het land verzwakt tegen de Russische aanvallen. De Oekraïense militaire inlichtingendienst zei woensdag over aanwijzingen te beschikken dat Noord-Korea bezig is een speciale raket-eenheid naar het zuiden van Rusland te sturen, voorzien van zes lanceerinrichtingen en 120 ballistische raketten.
Oekraïne bouwt zijn eigen ‘Patriot’, maar het zal nog jaren duren voordat dit systeem operationeel is. In de tussentijd moet het land afhankelijk blijven van westerse hulp en zoeken naar alternatieve oplossingen om de Russische aanvallen te weerstaan.
De oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne tonen dagelijks de enorme afhankelijkheid aan van het Patriot-luchtafweersysteem. Ballistische raketten als de Russische Iskander-M komen uit de lucht met snelheden tot ruim achtduizend kilometer per uur. Ondanks hun ballistische baan kunnen ze manoeuvreren om te ontkomen aan luchtafweerraketten. Zo’n ballistische raket uit de lucht schieten is „alsof je een kogel wilt onderscheppen met een kogel,” zei de Duitse rakettenexpert Fabian Hoffmann onlangs in een interview met NRC.
