De formatie onder leiding van Rob Jetten komt dichter bij een afronding nu de formateur deze week de laatste gesprekken voert met voorgestelde ministers en staatssecretarissen. In de dagen voorafgaand aan de officiële eedaflegging wordt gesproken over portefeuilles, inhoudelijke accenten en praktische vragen rondom verantwoordelijkheden.
Tegelijkertijd onderzoekt het Centraal Planbureau (CPB) in samenwerking met het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) de financiële effecten van het akkoord tussen D66, VVD en CDA. Deze combinatie van personele afstemming en economische toetsing bepaalt of het kabinet op koers ligt voor de geplande beëdiging.
De formatie resulteert in een minderheidskabinet dat kan steunen op 66 zetels in de Tweede Kamer. Dat maakt de regering afhankelijk van incidentele steun van oppositiepartijen voor het aannemen van belangrijke wetgeving. De geplande ceremoniële eedaflegging en de traditionele groepsfoto op de trappen van het paleis met het staatshoofd vormen het sluitstuk van deze procesfase.
Laatste gesprekken en concrete kandidaten
Vandaag voerde Jetten gesprekken met de laatste twee voorgestelde bewindslieden. Een van hen is David van Weel (VVD), die momenteel als waarnemend minister van Buitenlandse Zaken en van Asiel en Migratie functioneert. Binnen het nieuwe kabinet is hij bestemd als minister van Justitie en Veiligheid.
De rol vereist directe betrokkenheid bij strafrechtelijk beleid, openbare orde en de coördinatie van veiligheidsdiensten, thema’s die in de gesprekken uitvoerig aan bod kwamen.
Daarna sprak Jetten met Eelco Eerenberg (D66), huidig wethouder in Utrecht. Eerenberg is voorgedragen als nieuwe staatssecretaris van Financiën, een benoeming die volgde op het terugtrekken van Nathalie van Berkel nadat er onregelmatigheden in haar cv aan het licht kwamen.
Jetten prees Eerenberg als een “intelligente en creatieve persoon” met ruime ervaring in politieke samenwerking, kwaliteiten die van pas komen bij het vertalen van begrotingsbeleid naar uitvoerbare maatregelen.
Economische toetsing door CPB en PBL
Rond 11.00 uur werd verwacht dat het CPB, in samenwerking met het PBL, de economische beoordeling van het coalitieprogramma zou publiceren. Deze analyse geeft inzicht in de financiële consequenties van de afgesproken maatregelen tussen de coalitiepartijen. De rapportage belicht onder meer de begrotingseffecten, de haalbaarheid van geplande investeringen en de verwachte impact op de overheidsfinanciën.
Wat staat er op het spel?
De toetsing door het Centraal Planbureau is bepalend omdat het objectieve cijfers levert over uitvoerbaarheid en betaalbaarheid. Als de analyse aanzienlijke gaten of onrealistische veronderstellingen blootlegt, kan dat leiden tot aanpassingen in het akkoord of extra onderhandeling tussen de coalitiepartners. Voor een minderheidskabinet is een solide economische basis extra belangrijk: zonder voldoende draagvlak in de Kamer wordt iedere majeure maatregel politiek kwetsbaar.
Reeds aangekondigde benoemingen en samenstelling
Verschillende namen zijn al bekendgemaakt en hebben hun gesprekken met Jetten afgerond. Onder de eerder gecommuniceerde voordrachten bevinden zich Dilan Yesilgöz (VVD) als beoogd minister van Defensie en vicepremier, Tom Berendsen (CDA) als minister van Buitenlandse Zaken, en Mirjam Sterk (CDA) als minister voor Langdurige Zorg, Jeugd en Sport. Daarnaast zijn er benoemingen voor staatssecretarissen zoals Judith Tielen (VVD) voor Onderwijs, Silvio Erkens (VVD) voor LNV en Jo-Annes de Bat (CDA) voor Klimaat en Groene Groei.
Deze samenstelling weerspiegelt de verdeling van portefeuilles binnen de coalitie van D66, VVD en CDA, maar de politieke realiteit van een minderheidspositie zorgt ervoor dat het kabinet tijdens haar termijn vaker moet zoeken naar overeenstemming met andere fracties in de Tweede Kamer.
Volgende stappen richting beëdiging
Als de gesprekken en de CPB-evaluatie geen onverwachte obstakels opleveren, volgt de formele beëdiging op maandag, zoals gepland. Die ceremonie is traditioneel het moment waarop het kabinet officieel aantreedt, gevolgd door de symbolische foto met het staatshoofd. In de dagen daarna begint het nieuwe kabinet aan de praktische uitvoering van beleid en continue gesprekken met de Kamer om steun voor maatregelen te vergaren.
Het formele traject combineert personele beslissingen met inhoudelijke toetsing; die twee sporen samen bepalen uiteindelijk of het kabinet stevig genoeg staat om zijn agenda uit te voeren binnen de beperkingen van een minderheidspositie.