De directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), Tedros Adhanom Ghebreyesus, beschreef de situatie in Cuba als “diep verontrustend”. Op 26/03/2026 schreef hij op het platform X dat de afgelopen maand duizenden operaties zijn uitgesteld omdat ziekenhuizen niet over voldoende stroom beschikken om apparatuur te laten werken of om vaccins op de vereiste temperatuur te houden.
Deze waarschuwing legt een direct verband tussen de aanhoudende energiecrisis op het eiland en de aantasting van essentiële medische diensten.
Het uitstel van medische ingrepen raakt uiteenlopende patiëntengroepen: van mensen met chronische ziekten tot zwangere vrouwen en kankerpatiënten. Het risico beperkt zich niet tot uitgestelde behandelingen; ook de continuïteit van de koudeketen voor vaccins staat onder druk.
De term koudeketen verwijst naar het gekoeld vervoer en de opslag van vaccins en andere temperatuurgevoelige geneesmiddelen, een cruciaal onderdeel van effectieve zorg die nu onbetrouwbaar wordt door stroomuitval.
Wat gebeurt er in de ziekenhuizen?
Ziekenhuizen in verschillende regio’s van Cuba kampen met frequente en langdurige stroomonderbrekingen, waardoor operatiekamers en intensivecare-afdelingen niet continu kunnen functioneren.
Voor veel apparaten, zoals beademingsmachines en diagnostische apparatuur, is stabiele elektriciteit essentieel. Wanneer die ontbreekt, worden procedures uitgesteld of uitgevoerd onder verhoogd risico. Bovendien dwingt de onvoorspelbaarheid van stroomuitval artsen om prioriteiten te stellen, wat leidt tot ethische en praktische dilemma’s over wie direct behandeld kan worden.
Effect op acute en electieve zorg
De gevolgen treffen zowel acute zorg—zoals spoedoperaties—als electieve ingrepen die medisch noodzakelijk maar niet levensbedreigend zijn. Patiënten wachten langer, medische schema’s lopen vast en hersteltrajecten worden verstoord. In veel gevallen betekent uitstel dat aandoeningen verergeren, wat later intensievere zorg of langere ziekenhuisopnames kan vereisen.
Het systeem staat onder druk doordat beperkte middelen en personeel continu moeten schakelen tussen noodscenario’s en reguliere zorg.
Oorzaken van de energiecrisis
De crisis is het gevolg van meerdere factoren die samen de energievoorziening van het eiland aantasten. Een belangrijke component is het beperkt beschikbaar zijn van brandstof en een verouderde energie-infrastructuur die kwetsbaar is voor storingen. Daarnaast speelt geopolitiek een rol: sinds geruime tijd bestaat er een effectieve beperking op de olie-invoer die de brandstoftoevoer bemoeilijkt. Deze combinatie vermindert de capaciteit van energiecentrales en belemmert langdurige en betrouwbare levering van elektriciteit aan vitale diensten, waaronder ziekenhuizen.
De rol van brandstof en infrastructuur
Een tekort aan brandstof remt het opstarten van back-upgeneratoren en vermindert de beschikbaarheid van transport voor medische bevoorrading. Het verouderde net werkt minder efficiënt en is vatbaarder voor uitval, vooral wanneer vraag en aanbod niet in balans zijn. De term olie-embargo wordt in debatten gebruikt om de beperkingen op invoer en toegang tot brandstof te omschrijven; ongeacht terminologie staat vast dat de beperking van brandstofleveringen direct doorwerkt op de medische infrastructuur.
Gevolgen en mogelijke stappen vooruit
Op korte termijn blijven patiënten kwetsbaar zolang stroomvoorziening onbetrouwbaar is. Het risico dat vaccins hun noodzakelijke bewaartemperatuur verliezen verhoogt de kans op verminderd vaccinrendement of verspilling van belangrijke voorraad. Om de situatie te stabiliseren zijn praktische maatregelen denkbaar, zoals prioritering van ziekenhuisvoorraden, inzet van mobiele koelunits en internationale logistieke ondersteuning. Zulke opties vereisen echter middelen en coördinatie die op dit moment beperkt zijn.
Op middellange termijn is het aanpassen van de energie-infrastructuur en het veiligstellen van betrouwbare brandstoftoevoer cruciaal. Tegelijkertijd zijn investeringen in decentrale back-upsystemen en in de versterking van de koudeketen noodzakelijk om de continuïteit van zorg te beschermen. De verklaring van Tedros Adhanom Ghebreyesus roept internationale aandacht op en onderstreept dat gezondheidszorg kwetsbaar blijft wanneer basisvoorzieningen zoals stroom niet gegarandeerd zijn.
Slotbeschouwing
De situatie in Cuba illustreert hoe nauw gezondheidszorg verbonden is met de betrouwbaarheid van infrastructuur. Het uitstellen van duizenden operaties en de bedreiging van de bewaarkwaliteit van vaccins zijn concrete voorbeelden van wat er mis kan gaan als energievoorziening faalt. De uitspraak van de WHO op 26/03/2026 moet dienen als een oproep om zowel urgente noodmaatregelen te treffen als om structurele oplossingen te plannen die toekomstige crises kunnen voorkomen.